مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٢

[ لزوم سعى و طلب ]

گفت من در تو چنان فانى شدم * كه پرم من از تو از سر تا قدم

بر من از هستى من جز نام نيست * در وجودم جز تو اى خوش كام نيست

ز آن سبب فانى شدم من اين چنين * همچو سركه در تو بحر انگبين

[ فناى بنده در حق به زبان تمثيل ]

[ فناى بنده در حق به زبان تمثيل ]

همچو سنگى كاو شود كل لعل ناب * پر شود او از صفات آقتاب

وصف آن سنگى نماند اندر او * پر شود از وصف خور او پشت و رو

بعد از آن گر دوست دارد خويش را * دوستى خور بود آن اى فتا

ور كه خور را دوست دارد او به جان * دوستى خويش باشد بىگمان

خواه خود را دوست دارد لعل ناب * خواه تا او دوست دارد آفتاب

اندر اين دو دوستى خود فرق نيست * هر دو جانب جز ضياى شرق نيست

تا نشد او لعل خود را دشمن است * ز انكه يك من نيست آن جا دو من است

ز انكه ظلمانى است سنگ و روز كور * هست ظلمانى حقيقت ضد نور

خويشتن را دوست دارد كافر است * ز انكه او مناع شمس اكبر است

پس نشايد كه بگويد سنگ انا * او همه تاريكى است و در فنا

[ تفاوت ادعاى خدايى فرعون با انا الحق گفتن منصور حلاج ]

[ تفاوت ادعاى خدايى فرعون با انا الحق گفتن منصور حلاج ]

گفت فرعونى انا الحق گشت پست * گفت منصورى انا الحق و برست

آن انا را لعنة اللَّه در عقب * وين انا را رحمه اللَّه اى محب

ز انكه او سنگ سيه بد اين عقيق * آن عدوى نور بود و اين عشيق

[ اتحاد حق و خلق ، بر پايه اتحاد نورى است نه حلول و اتحاد ]

[ اتحاد حق و خلق ، بر پايه اتحاد نورى است نه حلول و اتحاد ]

اين انا هو بود در سر اى فضول * ز اتحاد نور نه از راى حلول

[ لزوم تهذيب نفس ]

[ لزوم تهذيب نفس ]

جهد كن تا سنگىات كمتر شود * تا به لعلى سنگ تو انور شود

صبر كن اندر جهاد و در عنا * دم‌به‌دم مىبين بقا اندر فنا

وصف سنگى هر زمان كم مىشود * وصف لعلى در تو محكم مىشود

وصف هستى مىرود از پيكرت * وصف مستى مىفزايد در سرت

سمع شو يك بارگى تو گوش‌وار * تا ز حلقه‌ى لعل يا بى گوشوار

همچو چه كن خاك مىكن گر كسى * زين تن خاكى كه در آبى رسى

[ سلوك با جذبهء حق ، برتر از سلوك با سعى است ]

[ سلوك با جذبهء حق ، برتر از سلوك با سعى است ]

گر رسد جذبه‌ى خدا آب معين * چاه ناكنده بجوشد از زمين

[ به اميد جذبهء حق ، دست از تلاش مدار ]

[ به اميد جذبهء حق ، دست از تلاش مدار ]

كار مىكن تو به گوش آن مباش * اندك اندك خاك چه را مىتراش

[ لزوم سعى و طلب ]

[ لزوم سعى و طلب ]

هر كه رنجى ديد گنجى شد پديد * هر كه جدى كرد در جدى رسيد

گفت پيغمبر ركوع است و سجود * بر در حق كوفتن حلقه‌ى وجود

حلقه‌ى آن در هر آن كاو مىزند * بهر او دولت سرى بيرون كند