مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٦٩٣

[ ادامهء حكايت مريد مقلّد ]

شيخ را چون ديد گريان آن مريد * گشت گريان آب از چشمش دويد

[ تمثيل براى بيت پيشين ]

[ تمثيل براى بيت پيشين ]

گوشور يك بار خندد كر دو بار * چون كه لاغ املا كند يارى به يار

بار اول از ره تقليد و سوم * كه همىبيند كه مىخندند قوم

كر بخندد همچو ايشان آن زمان * بىخبر از حالت خندندگان

باز وا پرسد كه خنده بر چه بود * پس دوم كرت بخندد چون شنود

پس مقلد نيز مانند كر است * اندر آن شادى كه او را در سر است

[ احوال لطيف مريد از تأثير و تصرف روحانى مراد است ]

[ احوال لطيف مريد از تأثير و تصرف روحانى مراد است ]

پرتو شيخ آمد و منهل ز شيخ * فيض شادى نه از مريدان بل ز شيخ

[ تمثيل براى بيت پيشين ]

[ تمثيل براى بيت پيشين ]

چون سبد در آب و نورى بر زجاج * گر ز خود دانند آن باشد خداج

چون جدا گردد ز جو داند عنود * كاندر او آن آب خوش از جوى بود

[ تمثيلى ديگر ]

[ تمثيلى ديگر ]

آبگينه هم بداند از غروب * كان لمع بود از مه تابان خوب

[ گذر از مرحلهء تقليد به مرتبهء حقيقت ]

[ گذر از مرحلهء تقليد به مرتبهء حقيقت ]

چون كه چشمش را گشايد امر قُمِ * پس بخندد چون سحر بار دوم

[ وقتى مقلّد به مرتبهء حقيقت مىرسد ، تقليد را بىارزش و مبتذل مىيابد ]

[ وقتى مقلّد به مرتبهء حقيقت مىرسد ، تقليد را بىارزش و مبتذل مىيابد ]

خنده‌ش آيد هم بر آن خنده‌ى خودش * كه در آن تقليد بر مىآمدش

گويد از چندين ره دور و دراز * كاين حقيقت بود و اين اسرار و راز

من در آن وادى چگونه خود ز دور * شاديى مىكردم از عميا و شور

من چه مىبستم خيال و آن چه بود * درك سستم سست نقشى مىنمود

[ فاصلهء تقليد تا حقيقت ، بسيار است ]

[ فاصلهء تقليد تا حقيقت ، بسيار است ]

طفل ره را فكرت مردان كجاست * كو خيال او و كو تحقيق راست

فكر طفلان دايه باشد يا كه شير * يا مويز و جوز يا گريه و نفير

آن مقلد هست چون طفل عليل * گر چه دارد بحث باريك و دليل

[ قيل و قال ، حجاب حقيقت است ]

[ قيل و قال ، حجاب حقيقت است ]

آن تعمق در دليل و در شكيل * از بصيرت مىكند او را گسيل

مايه‌اى كاو سرمه‌ى سر وى است * برد و در اشكال گفتن كار بست

[ تقليد را رها كن تا به وادى حقيقت برسى ]

[ تقليد را رها كن تا به وادى حقيقت برسى ]

اى مقلد از بخارا باز گرد * رو به خوارى تا شوى تو شير مرد

تا بخاراى دگر بينى درون * صف در آن در محفلش لا يَفْقَهُونَ

[ تمثيل براى ابيات پيشين ]

[ تمثيل براى ابيات پيشين ]

پيك اگر چه در زمين چابك تگى است * چون به دريا رفت بگسسته رگى است

او حَمَلْناهُمْ بود فِي الْبَرِّ و بس * آن كه محمول است در بحر اوست كس

بخشش بسيار دارد شه به دو * اى شده در وهم و تصويرى گرو

[ ادامهء حكايت مريد مقلّد ]

[ ادامهء حكايت مريد مقلّد ]

آن مريد ساده از تقليد نيز * گريه‌اى مىكرد وفق آن عزيز

او مقلدوار همچون مرد كر * گريه مىديد و ز موجب بىخبر

چون بسى بگريست خدمت كرد و رفت * از پىاش آمد مريد خاص تفت

گفت اى گريان چو ابر بىخبر * بر وفاق گريه‌ى شيخ نظر

اللَّه اللَّه اللَّه اى وافى مريد * گر چه در تقليد هستى مستفيد

تا نگويى ديدم آن شه مىگريست * من چو او بگريستم كان منكرى است

گريه پر جهل و پر تقليد و ظن * نيست همچون گريه‌ى آن موتمن