مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٦٣٣

[ حكايت در مراتب شناخت انسان‌ها و فرو ماندن آنان در ظواهر جهان ]

رفتن ذو القرنين به كوه قاف و درخواست كردن كه اى كوه قاف از عظمت صفت حق ما را بگو و گفتن كوه قاف كه صفت عظمت او در گفت نيايد كه پيش آن ادراكها فنا شود و لابه كردن ذو القرنين كه از صنايعش كه در خاطر دارى و بر تو گفتن آن آسانتر بود بگوى

رفتن ذو القرنين به كوه قاف و درخواست كردن كه اى كوه قاف از عظمت صفت حق ما را بگو و گفتن كوه قاف كه صفت عظمت او در گفت نيايد كه پيش آن ادراكها فنا شود و لابه كردن ذو القرنين كه از صنايعش كه در خاطر دارى و بر تو گفتن آن آسانتر بود بگوى

[ حكايت در توجيه شرور و اضداد در جهان ]

[ حكايت در توجيه شرور و اضداد در جهان ]

رفت ذو القرنين سوى كوه قاف * ديد او را كز زمرد بود صاف

گرد عالم حلقه گشته او محيط * ماند حيران اندر آن خلق بسيط

گفت تو كوهى دگرها چيستند * كه به پيش عظم تو بازيستند

گفت رگهاى من‌اند آن كوهها * مثل من نبوند در حسن و بها

من به هر شهرى رگى دارم نهان * بر عروقم بسته اطراف جهان

حق چو خواهد زلزله‌ى شهرى مرا * گويد او من بر جهانم عرق را

پس بجنبانم من آن رگ را به قهر * كه بدان رگ متصل گشته ست شهر

چون بگويد بس ، شود ساكن رگم * ساكنم و ز روى فعل اندر تگم

همچو مرهم ساكن و بس كاركن * چون خرد ساكن و ز او جنبان سخن

نزد آن كس كه نداند عقلش اين * زلزله هست از بخارات زمين

مورى بر كاغذى مىرفت نبشتن قلم ديد قلم را ستودن گرفت ، مورى ديگر كه چشم تيزتر بود گفت ستايش انگشتان را كن كه اين هنر از ايشان مىبينم ، مورى ديگر كه از هر دو چشم روشن‌تر بود گفت من بازو را ستايم كه انگشتان فرع بازواند الى آخره

مورى بر كاغذى مىرفت نبشتن قلم ديد قلم را ستودن گرفت ، مورى ديگر كه چشم تيزتر بود گفت ستايش انگشتان را كن كه اين هنر از ايشان مىبينم ، مورى ديگر كه از هر دو چشم روشن‌تر بود گفت من بازو را ستايم كه انگشتان فرع بازواند الى آخره

[ حكايت در مراتب شناخت انسان‌ها و فرو ماندن آنان در ظواهر جهان ]

[ حكايت در مراتب شناخت انسان‌ها و فرو ماندن آنان در ظواهر جهان ]

موركى بر كاغذى ديد او قلم * گفت با مورى دگر اين راز هم

كه عجايب نقشها آن كلك كرد * همچو ريحان و چو سوسن زار و ورد

گفت آن مور اصبع است آن پيشه‌ور * وين قلم در فعل فرع است و اثر

گفت آن مور سوم كز بازو است * كه اصبع لاغر ز زورش نقش بست

همچنين مىرفت بالا تا يكى * مهتر موران فطن بود اندكى

گفت كز صورت مبينيد اين هنر * كه به خواب و مرگ گردد بىخبر

صورت آمد چون لباس و چون عصا * جز به عقل و جان نجنبد نقشها

بىخبر بود او كه آن عقل و فؤاد * بىز تقليب خدا باشد جماد