مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٦٣٢

[ در شگفتىهاى صنع الهى انديشه كنيد ]

نيست قاصر ديدن او اى فلان * از سكون و جنبشت در امتحان

چه عجب گر خالق آن عقل نيز * با تو باشد چون نه‌اى تو مستجيز

[ تمثيل در تبيين ابيات پيشين ]

[ تمثيل در تبيين ابيات پيشين ]

از خرد غافل شود بر بد تند * بعد آن عقلش ملامت مىكند

[ اگر تو از خدا غافل باشى ، خدا از تو غافل نيست ]

[ اگر تو از خدا غافل باشى ، خدا از تو غافل نيست ]

تو شدى غافل ز عقلت عقل نى * كز حضور استش ملامت كردنى

گر نبودى حاضر و غافل بدى * در ملامت كى ترا سيلى زدى

ور از او غافل نبودى نفس تو * كى چنان كردى جنون و تفس تو

پس تو و عقلت چو اصطرلاب بود * زين بدانى قرب خورشيد وجود

[ نزديكى خدا به موجودات ، ما فوق كيفيت است ]

[ نزديكى خدا به موجودات ، ما فوق كيفيت است ]

قرب بىچون است عقلت را به تو * نيست چپ و راست و پس يا پيش رو

قرب بىچون چون نباشد شاه را * كه نيابد بحث عقل آن راه را

[ دو تمثيل در تبيين ابيات پيشين ]

[ دو تمثيل در تبيين ابيات پيشين ]

نيست آن جنبش كه در اصبع تراست * پيش اصبع يا پسش يا چپ و راست

وقت خواب و مرگ از وى مىرود * وقت بيدارى قرينش مىشود

از چه ره مىآيد اندر اصبعت * كه اصبعت بىاو ندارد منفعت

نور چشم و مردمك در ديده‌ات * از چه ره آمد به غير شش جهت

[ تفاوت عالم مادّه و عالم معنا ]

[ تفاوت عالم مادّه و عالم معنا ]

عالم خلق است با سوى و جهات * بىجهت دان عالم امر و صفات

بىجهت دان عالم امر اى صنم * بىجهت‌تر باشد آمر لاجرم

بىجهت بد عقل و علام البيان * عقل‌تر از عقل و جان‌تر هم ز جان

[ ارتباط خدا با جهان ، خارج از كيفيت است ]

[ ارتباط خدا با جهان ، خارج از كيفيت است ]

بىتعلق نيست مخلوقى به دو * آن تعلق هست بىچون اى عمو

ز انكه فصل و وصل نبود در روان * غير فصل و وصل ننديشد گمان

غير فصل و وصل پى بر از دليل * ليك پى بردن بنشاند غليل

پى پياپى مىبر از دورى ز اصل * تا رگ مرديت آرد سوى وصل

اين تعلق را خرد چون ره برد * بسته‌ى فصل است و وصل است اين خرد

[ در ذات خدا تفكر نكنيد ، بل در آثار خدا بينديشيد ]

[ در ذات خدا تفكر نكنيد ، بل در آثار خدا بينديشيد ]

زين وصيت كرد ما را مصطفى * بحث كم جوييد در ذات خدا

آن كه در ذاتش تفكر كردنى است * در حقيقت آن نظر در ذات نيست

هست آن پندار او زيرا به راه * صد هزاران پرده آمد تا إله

هر يكى در پرده‌ى موصول خوست * وهم او آن است كان خود عين هوست

پس پيمبر دفع كرد اين وهم از او * تا نباشد در غلط سودا پز او

[ تفكر در ذات خدا ، بىادبى است و موجب سقوط ]

[ تفكر در ذات خدا ، بىادبى است و موجب سقوط ]

و انكه اندر وهم او ترك ادب * بىادب را سر نگونى داد رب

سر نگونى آن بود كاو سوى زير * مىرود پندارد او كاو هست چير

ز انكه حد مست باشد اين چنين * كاو نداند آسمان را از زمين

[ در شگفتىهاى صنع الهى انديشه كنيد ]

[ در شگفتىهاى صنع الهى انديشه كنيد ]

در عجبهايش به فكر اندر رويد * از عظيمى و ز مهابت گم شويد

چون ز صنعش ريش و سبلت گم كند * حد خود داند ز صانع تن زند

جز كه لا احصى نگويد او ز جان * كز شمار و حد برون است آن بيان