مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٧٢

[ ادامهء حكايت بايزيد و مريدان ]

گفت مستانه عيان آن ذو فنون * لا إله الا انا ها فاعبدون

چون گذشت آن حال گفتندش صباح * تو چنين گفتى و اين نبود صلاح

گفت اين بار ار كنم من مشغله * كاردها بر من زنيد آن دم هله

حق منزه از تن و من با تنم * چون چنين گويم ببايد كشتنم

چون وصيت كرد آن آزاد مرد * هر مريدى كاردى آماده كرد

مست گشت او باز از آن سغراق زفت * آن وصيتهاش از خاطر برفت

نقل آمد عقل او آواره شد * صبح آمد شمع او بىچاره شد

[ خردى عقل در برابر عشق ]

[ خردى عقل در برابر عشق ]

عقل چون شحنه‌ست چون سلطان رسيد * شحنه‌ى بىچاره در كنجى خزيد

عقل سايه‌ى حق بود حق آفتاب * سايه را با آفتاب او چه تاب

[ تمثيل در بيان حالت محو و فناى عارفانه ]

[ تمثيل در بيان حالت محو و فناى عارفانه ]

چون پرى غالب شود بر آدمى * گم شود از مرد وصف مردمى

هر چه گويد آن پرى گفته بود * زين سرى ز آن آن سرى گفته بود

چون پرى را اين دم و قانون بود * كردگار آن پرى خود چون بود

اوى او رفته پرى خود او شده * ترك بىالهام تازى گو شده

چون به خود آيد نداند يك لغت * چون پرى را هست اين ذات و صفت

پس خداوند پرى و آدمى * از پرى كى باشدش آخر كمى

[ باز چند تمثيل در بيان حالت محو و فناى عارفانه ]

[ باز چند تمثيل در بيان حالت محو و فناى عارفانه ]

شير گير ار خون نره شير خورد * تو بگويى او نكرد آن باده كرد

ور سخن پردازد از زر كهن * تو بگويى باده گفته است آن سخن

باده‌اى را مى بود اين شر و شور * نور حق را نيست آن فرهنگ و زور

كه ترا از تو بكل خالى كند * تو شوى پست او سخن عالى كند

گر چه قرآن از لب پيغمبر است * هر كه گويد حق نگفت او كافر است

[ ادامهء حكايت بايزيد و مريدان ]

[ ادامهء حكايت بايزيد و مريدان ]

چون هماى بىخودى پرواز كرد * آن سخن را بايزيد آغاز كرد

عقل را سيل تحير در ربود * ز آن قوىتر گفت كاول گفته بود

نيست اندر جبه‌ام الا خدا * چند جويى بر زمين و بر سما

آن مريدان جمله ديوانه شدند * كاردها در جسم پاكش مىزدند

هر يكى چون ملحدان گرد كوه * كارد مىزد پير خود را بىستوه

هر كه اندر شيخ تيغى مىخليد * باژگونه از تن خود مىدريد

يك اثر نه بر تن آن ذو فنون * و آن مريدان خسته و غرقاب خون

هر كه او سوى گلويش زخم برد * حلق خود ببريده ديد و زار مرد

و انكه او را زخم اندر سينه زد * سينه‌اش بشكافت و شد مرده‌ى ابد

و آن كه آگه بود از آن صاحب قران * دل ندادش كه زند زخم گران

نيم دانش دست او را بسته كرد * جان ببرد الا كه خود را خسته كرد

روز گشت و آن مريدان كاسته * نوحه‌ها از خانه‌شان برخاسته