مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٦٦

[ رجحان عقل موهبتى بر عقل مكتسب ]

رقعه‌ى ديگر نوشتن آن غلام پيش شاه چون جواب آن رقعه‌ى اول نيافت

رقعه‌ى ديگر نوشتن آن غلام پيش شاه چون جواب آن رقعه‌ى اول نيافت

[ ادامهء حكايت ترك الجواب جواب . . . ]

[ ادامهء حكايت ترك الجواب جواب . . . ]

نامه‌ى ديگر نوشت آن بد گمان * پر ز تشنيع و نفير و پر فغان

كه يكى رقعه نبشتم پيش شه * اى عجب آن جا رسيد و يافت ره

آن دگر را خواند هم آن خوب خد * هم نداد او را جواب و تن بزد

خشك مىآورد او را شهريار * او مكرر كرد رقعه پنج بار

گفت حاجب آخر او بنده‌ى شماست * گر جوابش بر نويسى هم رواست

از شهى تو چه كم گردد اگر * بر غلام و بنده اندازى نظر

گفت اين سهل است اما احمق است * مرد احمق زشت و مردود حق است

گر چه آمرزم گناه و زلتش * هم كند بر من سرايت علتش

صد كس از گرگين همه گرگين شوند * خاصه اين گر خبيث ناپسند

[ در نكوهش حماقت ]

[ در نكوهش حماقت ]

گر كم عقلى مبادا گبر را * شوم او بىآب دارد ابر را

نم نبارد ابر از شومى او * شهر شد ويرانه از بومى او

از گر آن احمقان طوفان نوح * كرد ويران عالمى را در فضوح

گفت پيغمبر كه احمق هر كه هست * او عدوى ماست و غول ره زن است

هر كه او عاقل بود او جان ماست * روح او و ريح او ريحان ماست

[ در ستايش خرد و خردمندان ]

[ در ستايش خرد و خردمندان ]

عقل دشنامم دهد من راضيم * ز انكه فيضى دارد از فياضيم

نبود آن دشنام او بىفايده * نبود آن مهمانىاش بىمايده

[ باز در نكوهش حماقت ]

[ باز در نكوهش حماقت ]

احمق ار حلوا نهد اندر لبم * من از آن حلواى او اندر تبم

اين يقين دان گر لطيف و روشنى * نيست بوسه‌ى كون خر را چاشنى

سبلتت گنده كند بىفايده * جامه از ديگش سيه بىمايده

[ باز در ستايش عقل ]

[ باز در ستايش عقل ]

مايده عقل است نى نان و شوا * نور عقل است اى پسر جان را غذا

نيست غير نور آدم را خورش * از جز آن جان نيابد پرورش

[ تدريجا وابستگى خود را از طعام‌هاى نفسانى بگسل ]

[ تدريجا وابستگى خود را از طعام‌هاى نفسانى بگسل ]

زين خورشها اندك اندك باز بر * كاين غذاى خر بود نه آن حر

تا غذاى اصل را قابل شوى * لقمه‌هاى نور را آكل شوى

[ در اهميت طعام‌هاى معنوى ]

[ در اهميت طعام‌هاى معنوى ]

عكس آن نور است كاين نان نان شده‌ست * فيض آن جان است كاين جان جان شده‌ست

چون خورى يك بار از مأكول نور * خاك ريزى بر سر نان و تنور

[ رجحان عقل موهبتى بر عقل مكتسب ]

[ رجحان عقل موهبتى بر عقل مكتسب ]

عقل دو عقل است اول مكسبى * كه در آموزى چو در مكتب صبى

از كتاب و اوستاد و فكر و ذكر * از معانى و ز علوم خوب و بكر

عقل تو افزون شود بر ديگران * ليك تو باشى ز حفظ آن گران

لوح حافظ باشى اندر دور و گشت * لوح محفوظ اوست كاو زين در گذشت