مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٥٢

[ نيك بخت كسى است كه فرجام امور را ببيند ]

قصه‌ى پر جنگ و پر هستى و كين * مىفرستد پيش شاه نازنين

[ اى انسان به كتاب روحت توجه كن كه آيا لايق درگاه حق هست يا نيست ؟ ! ]

[ اى انسان به كتاب روحت توجه كن كه آيا لايق درگاه حق هست يا نيست ؟ ! ]

كالبد نامه است اندر وى نگر * هست لايق شاه را آن گه ببر

گوشه‌اى رو نامه را بگشا بخوان * بين كه حرفش هست در خورد شهان

گر نباشد در خور آن را پاره كن * نامه‌ى ديگر نويس و چاره كن

[ مطالعهء كتاب روح ، كار آسانى نيست ]

[ مطالعهء كتاب روح ، كار آسانى نيست ]

ليك فتح نامه‌ى تن زپ مدان * ور نه هر كس سر دل ديدى عيان

نامه بگشادن چه دشوار است و صعب * كار مردان است نه طفلان كعب

[ بيشتر انسان‌ها ، از خود ، شناختى سطحى و سرسرى دارند ]

[ بيشتر انسان‌ها ، از خود ، شناختى سطحى و سرسرى دارند ]

جمله بر فهرست قانع گشته‌ايم * ز انكه در حرص و هوا آغشته‌ايم

باشد آن فهرست دامى عامه را * تا چنان دانند متن نامه را

باز كن سر نامه را گردن متاب * زين سخن و الله اعلم بالصواب

[ باز هم در ضرورت مطالعهء كتاب روح خود ]

[ باز هم در ضرورت مطالعهء كتاب روح خود ]

هست آن عنوان چو اقرار زبان * متن نامه‌ى سينه را كن امتحان

كه موافق هست با اقرار تو * تا منافق‌وار نبود كار تو

[ تهذيب نفس بهتر است از اينكه وجود خود را به صورت انبان معلومات در آورى ]

[ تهذيب نفس بهتر است از اينكه وجود خود را به صورت انبان معلومات در آورى ]

چون جوال بس گرانى مىبرى * ز آن نبايد كم كه در وى بنگرى

كه چه دارى در جوال از تلخ و خوش * گر همىارزد كشيدن را بكش

ور نه خالى كن جوالت را ز سنگ * باز خر خود را از اين بيگار و ننگ

در جوال آن كن كه مىبايد كشيد * سوى سلطانان و شاهان رشيد

حكايت آن فقيه با دستار بزرگ و آن كه بربود دستارش و بانگ مىزد كه باز كن ببين كه چه مىبرى آن گه ببر

حكايت آن فقيه با دستار بزرگ و آن كه بربود دستارش و بانگ مىزد كه باز كن ببين كه چه مىبرى آن گه ببر

[ حكايت در فريبندگى دنيا ]

[ حكايت در فريبندگى دنيا ]

يك فقيهى ژنده‌ها در چيده بود * در عمامه‌ى خويش در پيچيده بود

تا شود زفت و نمايد آن عظيم * چون در آيد سوى محفل در حطيم

ژنده‌ها از جامه‌ها پيراسته * ظاهرا دستار از آن آراسته

ظاهر دستار چون حله‌ى بهشت * چون منافق اندرون رسوا و زشت

پاره پاره‌ى دلق و پنبه و پوستين * در درون آن عمامه بد دفين

روى سوى مدرسه كرده صبوح * تا بدين ناموس يابد او فتوح

در ره تاريك مردى جامه كن * منتظر استاده بود از بهر فن

در ربود او از سرش دستار را * پس دوان شد تا بسازد كار را

پس فقيهش بانگ بر زد كاى پسر * باز كن دستار را آن گه ببر

اين چنين كه چار پره مىپرى * باز كن آن هديه را كه مىبرى

باز كن آن را به دست خود بمال * آن گهان خواهى ببر كردم حلال

چون كه بازش كرد آن كه مىگريخت * صد هزاران ژنده اندر ره بريخت

ز آن عمامه‌ى زفت نابايست او * ماند يك گز كهنه‌اى در دست او

بر زمين زد خرقه را كاى بىعيار * زين دغل ما را بر آوردى ز كار

نصيحت دنيا اهل دنيا را به زبان حال و بىوفايى خود را نمودن به وفا طمع دارندگان از او

نصيحت دنيا اهل دنيا را به زبان حال و بىوفايى خود را نمودن به وفا طمع دارندگان از او

[ دنيا خودش فرياد مىزند كه اى انسان مفتون من نشو ! ]

[ دنيا خودش فرياد مىزند كه اى انسان مفتون من نشو ! ]

گفت بنمودم دغل ليكن ترا * از نصيحت باز گفتم ماجرا

همچنين دنيا اگر چه خوش شكفت * بانگ زد هم بىوفايى خويش گفت

اندر اين كون و فساد اى اوستاد * آن دغل كون و نصيحت آن فساد

كون مىگويد بيا من خوش پىام * و آن فسادش گفته رو من لا شىام

[ تمثيلى چند در تبيين ابيات پيشين ]

[ تمثيلى چند در تبيين ابيات پيشين ]

اى ز خوبى بهاران لب گزان * بنگر آن سردى و زردى خزان

روز ديدى طلعت خورشيد خوب * مرگ او را ياد كن وقت غروب

بدر را ديدى بر اين خوش چار طاق * حسرتش را هم ببين اندر محاق

كودكى از حسن شد مولاى خلق * بعد فردا شد خرف رسواى خلق

گر تن سيمين تنان كردت شكار * بعد پيرى بين تنى چون پنبه‌زار

اى بديده لوتهاى چرب خيز * فضله‌ى آن را ببين در آب ريز

مر خبث را گو كه آن خوبيت كو * بر طبق آن ذوق و آن نغزى و بو

گويد او آن دانه بد من دام آن * چون شدى تو صيد شد دانه نهان

بس انامل رشك استادان شده * در صناعت عاقبت لرزان شده

نرگس چشم خمار همچو جان * آخر اعمش بين و آب از وى چكان

حيدرى كاندر صف شيران رود * آخر او مغلوب موشى مىشود

طبع تيز دور بين محترف * چون خر پيرش ببين آخر خرف

زلف جعد مشكبار عقل بر * آخرا چون دم زشت خنگ خر

[ باز در اينكه نبايد مفتون دنيا شوى ]

[ باز در اينكه نبايد مفتون دنيا شوى ]

خوش ببين كونش ز اول با گشاد * و آخر آن رسوايىاش بين و فساد

ز انكه او بنمود پيدا دام را * پيش تو بر كند سبلت خام را

پس مگو دنيا به تزويرم فريفت * ور نه عقل من ز دامش مىگريخت

طوق زرين و حمايل بين هله * غل و زنجيرى شده ست و سلسله

همچنين هر جزو عالم مىشمر * اول و آخر در آرش در نظر

[ نيك بخت كسى است كه فرجام امور را ببيند ]

[ نيك بخت كسى است كه فرجام امور را ببيند ]

هر كه آخر بين‌تر او مسعودتر * هر كه آخور بين‌تر او مطرودتر

روى هر يك چون مه فاخر ببين * چون كه اول ديده شد آخر ببين

تا نباشى همچو ابليس اعورى * نيم بيند نيم نه چون ابترى