مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٤١

[ نياز عقل به وحى ]

ديوشان از مكر اين مىگفت ليك * مىنمود اين عكس در دلهاى نيك

نيست بازى با مميز خاصه او * كه بود تمييز و عقلش غيب گو

هيچ سحر و هيچ تلبيس و دغل * مىنبندد پرده بر اهل دول

پس همىگفتند با خود در جواب * باژگونه مىروى اى كج خطاب

باژگونه رفت خواهى همچنين * سوى دوزخ اسفل اندر سافلين

او اگر معزول گشته است و فقير * هست در پيشانىاش بدر منير

تو اگر انگشترى را برده‌اى * دوزخى چون زمهرير افسرده‌اى

ما به بوش و عارض و طاق و طرنب * سر كجا كه خود همىننهيم سنب

ور به غفلت ما نهيم او را جبين * پنجه‌ى مانع بر آيد از زمين

كه منه آن سر مر اين سر زير را * هين مكن سجده مر اين ادبار را

كردمى من شرح اين بس جان فزا * گر نبودى غيرت و رشك خدا

هم قناعت كن تو بپذير اين قدر * تا بگويم شرح اين وقتى دگر

نام خود كرده سليمان نبى * روى پوشى مىكند بر هر صبى

در گذر از صورت و از نام خيز * از لقب و ز نام در معنى گريز

پس بپرس از حد او و ز فعل او * در ميان حد و فعل او را بجو

در آمدن سليمان عليه السلام هر روز در مسجد اقصى بعد از تمام شدن جهت عبادت و ارشاد عابدان و معتكفان و رستن عقاقير در مسجد

[ حكايت در بيان اينكه هماره مواظب خواطر و انديشه‌هاى باطنىات باش تا مبادا در معبد قلب تو گياهان ويرانگر و كشندهء هوى و هوس برويَد ]

هر صباحى چون سليمان آمدى * خاضع اندر مسجد اقصى شدى

نو گياهى رسته ديدى اندر او * پس بگفتى نام و نفع خود بگو

تو چه دارويى چيى نامت چى است * تو زيان كى و نفعت بر كى است

پس بگفتى هر گياهى فعل و نام * كه من آن را جانم و اين را حمام

من مر اين را زهرم و او را شكر * نام من اين است بر لوح از قدر

پس طبيبان از سليمان ز آن گيا * عالم و دانا شدندى مقتدا

تا كتبهاى طبيبى ساختند * جسم را از رنج مىپرداختند

اين نجوم و طب وحى انبياست * عقل و حس را سوى بىسوره كجاست

عقل جزوى عقل استخراج نيست * جز پذيراى فن و محتاج نيست

قابل تعليم و فهم است اين خرد * ليك صاحب وحى تعليمش دهد

جمله حرفتها يقين از وحى بود * اول او ليك عقل آن را فزود

هيچ حرفت را ببين كاين عقل ما * تاند او آموختن بىاوستا