مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٠٨

[ بيان تمثيلى در باب فنا پذيرى و تفرقه روح حيوانى ]

اختيارى را نبودى چاشنى * گر نگشتى آخر او محو از منى

[ لذّت حقيقى در ترك لذّات حيوانى است ]

در جهان گر لقمه و گر شربت است * لذت او فرع محو لذت است

گر چه از لذات بىتاثير شد * لذتى بود او و لذت‌گير شد

شرح إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ

شرح إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ و العلماء كنفس واحده ،

خاصه اتحاد داود و سليمان و ساير انبياء عليهم السلام كه اگر يكى از ايشان را منكر شوى ايمان به هيچ نبى درست نباشد و اين علامت اتحاد است كه يك خانه از آن هزاران خانه ويران كنى آن همه ويران شود و يك ديوار قايم نماند كه لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ و العاقل يكفيه الاشاره ، اين خود از اشارت گذشت

گر چه برنايد به جهد و زور تو * ليك مسجد را بر آرد پور تو

[ اتحاد روحى اوليا ]

كرده‌ى از كرده‌ى تست اى حكيم * مومنان را اتصالى دان قديم

مومنان معدود ليك ايمان يكى * جسمشان معدود ليكن جان يكى

غير فهم و جان كه در گاو و خر است * آدمى را عقل و جانى ديگر است

باز غير جان و عقل آدمى * هست جانى در ولى آن دمى

[ در روح‌هاى حيوانى ، تفرقه است ]

جان حيوانى ندارد اتحاد * تو مجو اين اتحاد از روح باد

گر خورد اين نان نگردد سير آن * ور كشد بار اين نگردد او گران

بلكه اين شادى كند از مرگ او * از حسد ميرد چو بيند برگ او

[ افتراق جان‌هاى پليدان و اتحاد جان‌هاى پاكان ]

جان گرگان و سگان هر يك جداست * متحد جانهاى شيران خداست

[ دفع يك شبهه در باب اتحاد اوليا به زبان تمثيل ]

جمع گفتم جانهاشان من به اسم * كان يكى جان صد بود نسبت به جسم

همچو آن يك نور خورشيد سما * صد بود نسبت به صحن خانه‌ها

ليك يك باشد همه انوارشان * چون كه برگيرى تو ديوار از ميان

چون نماند خانه‌ها را قاعده * مومنان مانند نفس واحده

[ در شكل و قالب تمثيل‌ها نبايد مناقشه كرد ]

فرق و اشكالات آيد زين مقال * ز انكه نبود مثل اين باشد مثال

فرق‌ها بىحد بود از شخص شير * تا به شخص آدمى زاد دلير

ليك در وقت مثال اى خوش نظر * اتحاد از روى جان‌بازى نگر

كان دلير آخر مثال شير بود * نيست مثل شير در جمله‌ى حدود

متحد نقشى ندارد اين سرا * تا كه مثلى وا نمايم من ترا

هم مثال ناقصى دست آورم * تا ز حيرانى خرد را وا خرم

شب به هر خانه چراغى مىنهند * تا به نور آن ز ظلمت مىرهند