مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٠٧

[ مقهور بودن اوليا به مشيت حق با جبر مصطلح تفاوت دارد ]

جرات و جهلت شود عريان و فاش * او برهنه كى شود ز آن افتتاش

گر بيايد ذره سنجد كوه را * بر درد ز آن كه ترازوش اى فتى

كز قياس خود ترازو مىتند * مرد حق را در ترازو مىكند

چون نگنجد او به ميزان خرد * پس ترازوى خرد را بر درد

امتحان همچون تصرف دان در او * تو تصرف بر چنان شاهى مجو

چه تصرف كرد خواهد نقشها * بر چنان نقاش بهر ابتلا

امتحانى گر بدانست و بديد * نى كه هم نقاش آن بر وى كشيد

چه قدر باشد خود اين صورت كه بست * پيش صورتها كه در علم وى است

وسوسه‌ى اين امتحان چون آمدت * بخت بد دان كامد و گردن زدت

چون چنين وسواس ديدى زود زود * با خدا گرد و در آ اندر سجود

سجده‌گه را تر كن از اشك روان * كاى خدا تو وارهانم زين گمان

آن زمان كت امتحان مطلوب شد * مسجد دين تو پر خروب شد

چون در آمد عزم داودى به تنگ * كه بسازد مسجد اقصى به سنگ

وحى كردش حق كه ترك اين بخوان * كه ز دستت بر نيايد اين مكان

نيست در تقدير ما آن كه تو اين * مسجد اقصى بر آرى اين گزين

گفت جرمم چيست اى داناى راز * كه مرا گويى كه مسجد را مساز

گفت بىجرمى تو خونها كرده‌اى * خون مظلومان به گردن برده‌اى

كه ز آواز تو خلقى بىشمار * جان بدادند و شدند آن را شكار

خون بسى رفته‌ست بر آواز تو * بر صداى خوب جان پرداز تو

گفت مغلوب تو بودم مست تو * دست من بر بسته بود از دست تو

نه كه هر مغلوب شه مرحوم بود * نه كه المغلوب كالمعدوم بود

گفت اين مغلوب معدومى است كاو * جز به نسبت نيست معدوم ايقنوا

اين چنين معدوم كاو از خويش رفت * بهترين هستها افتاد و زفت

او به نسبت با صفات حق فناست * در حقيقت در فنا او را بقاست

جمله‌ى ارواح در تدبير اوست * جمله‌ى اشباح هم در تير اوست

آن كه او مغلوب اندر لطف ماست * نيست مضطر بلكه مختار ولاست

منتهاى اختيار آن است خود * كه اختيارش گردد اينجا مفتقد