مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٥٠٣

[ قوّهء محرّكهء تباهكاران ، تباهى است و لا غير ]

پس خبر بردند خويشان را شتاب * كه فلان افتاده است آن جا خراب

كس نمىداند كه چون مصروع گشت * يا چه شد كاو را فتاد از بام طشت

يك برادر داشت آن دباغ زفت * گربز و دانا بيامد زود تفت

اندكى سرگين سگ در آستين * خلق را بشكافت و آمد با حنين

گفت من رنجش همىدانم ز چيست * چون سبب دانى دوا كردن جلى است

چون سبب معلوم نبود مشكل است * داروى رنج و در آن صد محمل است

چون بدانستى سبب را سهل شد * دانش اسباب دفع جهل شد

گفت با خود هستش اندر مغز و رگ * توى بر تو بوى آن سرگين سگ

تا ميان اندر حدث او تا به شب * غرق دباغى است او روزى طلب

پس چنين گفته است جالينوس مه * آن چه عادت داشت بيمار آنش ده

كز خلاف عادت است آن رنج او * پس دواى رنجش از معتاد جو

چون جعل گشته است از سرگين كشى * از گلاب آيد جعل را بىهشى

هم از آن سرگين سگ داروى اوست * كه بد آن او را همى معتاد و خوست

الخبيثات الخبيثين را بخوان * رو و پشت اين سخن را باز دان

ناصحان او را به عنبر يا گلاب * مىدوا سازند بهر فتح باب

مر خبيثان را نسازد طيبات * در خور و لايق نباشد اى ثقات

چون ز عطر وحى كژ گشتند و گم * بد فغانشان كه تَطَيَّرْنا بِكُمْ

رنج و بيمارى است ما را اين مقال * نيست نيكو وعظتان ما را به فال

گر بياغازيد نصحى آشكار * ما كنيم آن دم شما را سنگسار

ما به لغو و لهو فربه گشته‌ايم * در نصيحت خويش را نسرشته‌ايم

هست قوت ما دروغ و لاف و لاغ * شورش معده است ما را زين بلاغ

رنج را صد تو و افزون مىكنيد * عقل را دارو به افيون مىكنيد

خلق را مىراند از وى آن جوان * تا علاجش را نبينند آن كسان

سر به گوشش برد همچون رازگو * پس نهاد آن چيز بر بينى او

كاو به كف سرگين سگ ساييده بود * داروى مغز پليد آن ديده بود

ساعتى شد مرد جنبيدن گرفت * خلق گفتند اين فسونى بد شگفت

كاين بخواند افسون به گوش او دميد * مرده بود افسون به فريادش رسيد

جنبش اهل فساد آن سو بود * كه ز ناز و غمزه و ابرو بود