مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٨

[ حكايت در نقد مدعيان پرهيزگارى و ديندارى ]

گاه دم را مدح و پيغامى كنى * گاه دم را هجو و دشنامى كنى

پس بدان احوال ديگر بادها * كه ز جزوى كل همىبيند نهى

باد را حق گه بهارى مىكند * در دىاش زين لطف عارى مىكند

بر گروه عاد صرصر مىكند * باز بر هودش معطر مىكند

مىكند يك باد را زهر سموم * مر صبا را مىكند خرم قدوم

باد دم را بر تو بنهاد او اساس * تا كنى هر باد را بر وى قياس

دم نمىگردد سخن بىلطف و قهر * بر گروهى شهد و بر قومى است زهر

مروحه جنبان پى انعام كس * و ز براى قهر هر پشه و مگس

مروحه‌ى تقدير ربانى چرا * پر نباشد ز امتحان و ابتلا

چون كه جزو باد دم يا مروحه * نيست الا مفسده يا مصلحه

اين شمال و اين صبا و اين دبور * كى بود از لطف و از انعام دور

يك كف گندم ز انبارى ببين * فهم كن كان جمله باشد همچنين

كل باد از برج باد آسمان * كى جهد بىمروحه‌ى آن باد ران

بر سر خرمن به وقت انتقاد * نه كه فلاحان ز حق جويند باد

تا جدا گردد ز گندم كاهها * تا به انبارى رود يا چاهها

چون بماند دير آن باد وزان * جمله را بينى به حق لابه‌كنان

همچنين در طلق آن باد ولاد * گر نيايد بانگ درد آيد كه داد

گر نمىدانند كش راننده اوست * باد را پس كردن زارى چه خوست

اهل كشتى همچنين جوياى باد * جمله خواهانش از آن رب العباد

همچنين در درد دندانها ز باد * دفع مىخواهى به سوز و اعتقاد

از خدا لابه‌كنان آن جنديان * كه بده باد ظفر اى كامران

رقعه‌ى تعويذ مىخواهند نيز * در شكنجه‌ى طلق زن از هر عزيز

پس همه دانسته‌اند آن را يقين * كه فرستد باد رب العالمين

پس يقين در عقل هر داننده هست * اينكه با جنبنده جنباننده هست

گر تو او را مىنبينى در نظر * فهم كن آن را به اظهار اثر

تن به جان جنبد نمىبينى تو جان * ليك از جنبيدن تن جان بدان

گفت او گر ابلهم من در ادب * زيركم اندر وفا و در طلب

گفت ادب اين بود خود كه ديده شد * آن دگر را خود همىدانى تو لد

صوفيى آمد به سوى خانه روز * خانه يك در بود و زن با كفش دوز