مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٥

[ مرگ ، عناصر اربعه را از هم جدا مىكند ]

هست هر جزوى ز عالم جفت خواه * راست همچون كهربا و برگ كاه

آسمان گويد زمين را مرحبا * با توام چون آهن و آهن ربا

آسمان مرد و زمين زن در خرد * هر چه آن انداخت اين مىپرورد

چون نماند گرمىاش بفرستد او * چون نماند ترى و نم بدهد او

برج خاكى خاك ارضى را مدد * برج آبى ترّيش اندر دمد

برج بادى ابر سوى او برد * تا بخارات وخم را بر كشد

برج آتش گرمى خورشيد از او * همچو تابه‌ى سرخ ز آتش پشت و رو

هست سر گردان فلك اندر زمن * همچو مردان گرد مكسب بهر زن

وين زمين كدبانويىها مىكند * بر ولادات و رضاعش مىتند

پس زمين و چرخ را دان هوشمند * چون كه كار هوشمندان مىكنند

گر نه از هم اين دو دل بر مىمزند * پس چرا چون جفت در هم مىخزند

بىزمين كى گل برويد و ارغوان * پس چه زايد ز آب و تاب آسمان

بهر آن ميل است در ماده به نر * تا بود تكميل كار همدگر

ميل اندر مرد و زن حق ز آن نهاد * تا بقا يابد جهان زين اتحاد

ميل هر جزوى به جزوى هم نهد * ز اتحاد هر دو توليدى زهد

شب چنين با روز اندر اعتناق * مختلف در صورت اما اتفاق

روز و شب ظاهر دو ضد و دشمنند * ليك هر دو يك حقيقت مىتنند

هر يكى خواهان دگر را همچو خويش * از پى تكميل فعل و كار خويش

ز انكه بىشب دخل نبود طبع را * پس چه اندر خرج آرد روزها

خاك گويد خاك تن را باز گرد * ترك جان كن سوى ما آ همچو گرد

جنس مايى پيش ما اوليترى * به كه ز آن تن وارهى و ز آن ترى

گويد آرى ليك من پا بسته‌ام * گر چه همچون تو ز هجران خسته‌ام

ترى تن را بجويند آبها * كاى ترى باز آ ز غربت سوى ما

گرمى تن را همىخواند اثير * كه ز نارى راه اصل خويش گير

هست هفتاد و دو علت در بدن * از كششهاى عناصر بىرسن

علت آيد تا بدن را بسكلد * تا عناصر همدگر را واهلد

چار مرغند اين عناصر بسته پا * مرگ و رنجورى و علت پا گشا