مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٨

[ مراتب ادراكات آدميان به زبان تمثيل ]

همچو مريم گوى پيش از فوت ملك * نقش را كالعوذ بالرحمن منك

ديد مريم صورتى بس جان فزا * جان فزايى دل ربايى در خلا

پيش او بر رست از روى زمين * چون مه و خورشيد آن روح الامين

از زمين بر رست خوبى بىنقاب * آن چنان كز شرق رويد آفتاب

لرزه بر اعضاى مريم اوفتاد * كاو برهنه بود و ترسيد از فساد

صورتى كه يوسف ار ديدى عيان * دست از حيرت بريدى چون زنان

همچو گل پيشش بروييد آن ز گل * چون خيالى كه بر آرد سر ز دل

گشت بىخود مريم و در بىخودى * گفت بجهم در پناه ايزدى

ز انكه عادت كرده بود آن پاك جيب * در هزيمت رخت بردن سوى غيب

چون جهان را ديد ملكى بىقرار * حازمانه ساخت ز آن حضرت حصار

تا به گاه مرگ حصنى باشدش * كه نيابد خصم راه مقصدش

از پناه حق حصارى به نديد * يورتگه نزديك آن دژ بر گزيد

چون بديد آن غمزه‌هاى عقل سوز * كه از او مىشد جگرها تير دوز

شاه و لشكر حلقه در گوشش شده * خسروان هوش بىهوشش شده

صد هزاران شاه مملوكش به رق * صد هزاران بدر را داده به دق

زهره نى مر زهره را تا دم زند * عقل كلش چون ببيند كم زند

من چه گويم كه مرا در دوخته ست * دمگهم را دمگه او سوخته ست

دود آن نارم دليلم من بر او * دور از آن شه باطل ما عبروا

خود نباشد آفتابى را دليل * جز كه نور آفتاب مستطيل

سايه كه بود تا دليل او بود * اين بس استش كه ذليل او بود

اين جلالت در دلالت صادق است * جمله ادراكات پس او سابق است

جمله ادراكات بر خرهاى لنگ * او سوار باد پران چون خدنگ

گر گريزد كس نيابد گرد شه * ور گريزند او بگيرد پيش ره

جمله ادراكات را آرام نى * وقت ميدان است وقت جام نى

آن يكى وهمى چو بازى مىپرد * و آن دگر چون تير معبر مىدرد

و آن دگر چون كشتى با بادبان * و آن دگر اندر تراجع هر زمان

چون شكارى مىنمايدشان ز دور * جمله حمله مىفزايند آن طيور

چون كه ناپيدا شود حيران شوند * همچو جغدان سوى هر ويران شوند