مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٧

[ بيان تمثيلى فراق و آثار آن ]

در دو صد من شهد يك اوقيه خل * چون در افكندى و در وى گشت حل

نيست باشد طعم خل چون مىچشى * هست اوقيه فزون چون بر كشى

پيش شيرى آهويى بىهوش شد * هستىاش در هست او رو پوش شد

اين قياس ناقصان بر كار رب * جوشش عشق است نه از ترك ادب

نبض عاشق بىادب بر مىجهد * خويش را در كفه‌ى شه مىنهد

بىادب‌تر نيست كس زو در جهان * با ادب‌تر نيست كس زو در نهان

هم به نسبت دان وفاق اى منتجب * اين دو ضد با ادب يا بىادب

بىادب باشد چو ظاهر بنگرى * كه بود دعوى عشقش هم سرى

چون به باطن بنگرى دعوى كجاست * او و دعوى پيش آن سلطان فناست

مات زيد زيد اگر فاعل بود * ليك فاعل نيست كاو عاطل بود

او ز روى لفظ نحوى فاعل است * ور نه او مفعول و موتش قاتل است

فاعل چه كاو چنان مقهور شد * فاعليها جمله از وى دور شد

قصه‌ى وكيل صدر جهان كه متهم شد و از بخارا گريخت از بيم جان ، باز عشقش كشيد روكشان ، كه كار جان سهل باشد عاشقان را

در بخارا بنده‌ى صدر جهان * متهم شد گشت از صدرش نهان

مدت ده سال سر گردان بگشت * گه خراسان گه كهستان گاه دشت

از پس ده سال او از اشتياق * گشت بىطاقت ز ايام فراق

گفت تاب فرقتم زين پس نماند * صبر كى داند خلاعت را نشاند

از فراق اين خاكها شوره شود * آب زرد و گنده و تيره شود

باد جان افزا وخم گردد و با * آتشى خاكسترى گردد هبا

باغ چون جنت شود دار المرض * زرد و ريزان برگ او اندر حرض

عقل دراك از فراق دوستان * همچو تير انداز اشكسته كمان

دوزخ از فرقت چنان سوزان شده‌ست * پير از فرقت چنان لرزان شده‌ست

گر بگويم از فراق چون شرار * تا قيامت يك بود از صد هزار

پس ز شرح سوز او كم زن نفس * رب سلم رب سلم گوى و بس

هر چه از وى شاد گردى در جهان * از فراق او بينديش آن زمان

ز آن چه گشتى شاد ، بس كس شاد شد * آخر از وى جست و همچون باد شد

از تو هم بجهد تو دل بر وى منه * پيش از آن كاو بجهد از وى تو بجه