مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٥

[ تفاوت ميان شناخت ظاهرى و شناخت حقيقى ]

غايت لطف و كمال او بود * گر نه خفاشش كجا مانع شود

دشمنى گيرى به حد خويش گير * تا بود ممكن كه گردانى اسير

قطره با قلزم چو استيزه كند * ابله است او ريش خود بر مىكند

حيلت او از سبالش نگذرد * چنبره‌ى حجره‌ى قمر چون بر درد

با عدوى آفتاب اين بد عتاب * اى عدوى آفتاب آفتاب

اى عدوى آفتابى كز فرش * مىلرزد آفتاب و اخترش

تو عدوى او نه‌اى خصم خودى * چه غم آتش را كه تو هيزم شدى

اى عجب از سوزشت او كم شود * يا ز درد سوزشت پر غم شود

رحمتش نه رحمت آدم بود * كه مزاج رحم آدم غم بود

رحمت مخلوق باشد غصه‌ناك * رحمت حق از غم و غصه‌ست پاك

رحمت بىچون چنين دان اى پدر * نايد اندر وهم از وى جز اثر

ظاهر است آثار و ميوه‌ى رحمتش * ليك كى داند جز او ماهيتش

هيچ ماهيات اوصاف كمال * كس نداند جز به آثار و مثال

طفل ماهيت نداند طمث را * جز كه گويى هست چون حلوا ترا

كى بود ماهيت ذوق جماع * مثل ماهيات حلوا اى مطاع

ليك نسبت كرد از روى خوشى * با تو آن عاقل چو تو كودك وشى

تا بداند كودك آن را از مثال * گر نداند ماهيت يا عين حال

پس اگر گويى بدانم دور نيست * ور ندانم گفت كذب و زور نيست

گر كسى گويد كه دانى نوح را * آن رسول حق و نور روح را

گر بگويى چون ندانم كان قمر * هست از خورشيد و مه مشهورتر

كودكان خرد در كتابها * و آن امامان جمله در محرابها

نام او خوانند در قرآن صريح * قصه‌اش گويند از ماضى فصيح

راستگو دانيش تو از روى وصف * گر چه ماهيت نشد از نوح كشف

ور بگويى من چه دانم نوح را * همچو اويى داند او را اى فتى

مور لنگم من چه دانم فيل را * پشه‌اى كى داند اسرافيل را

اين سخن هم راست است از روى آن * كه به ماهيت ندانيش اى فلان

عجز از ادراك ماهيت عمو * حالت عامه بود مطلق مگو

ز انكه ماهيات و سر سر آن * پيش چشم كاملان باشد عيان