مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٦

[ چند تمثيل در شعور داشتن جمادات ]

آتش طبعت اگر غمگين كند * سوزش از امر مليك دين كند

آتش طبعت اگر شادى دهد * اندر او شادى مليك دين نهد

چون كه غم بينى تو استغفار كن * غم به امر خالق آمد كار كن

چون بخواهد عين غم شادى شود * عين بند پاى ، آزادى شود

باد و خاك و آب و آتش بنده‌اند * با من و تو مرده با حق زنده‌اند

پيش حق آتش هميشه در قيام * همچو عاشق روز و شب پيچان مدام

سنگ بر آهن زنى بيرون جهد * هم به امر حق قدم بيرون نهد

آهن و سنگ ستم بر هم مزن * كاين دو مىزايند همچون مرد و زن

سنگ و آهن خود سبب آمد و ليك * تو به بالاتر نگر اى مرد نيك

كاين سبب را آن سبب آورد پيش * بىسبب كى شد سبب هرگز ز خويش

و آن سببها كانبيا را رهبر است * آن سببها زين سببها برتر است

اين سبب را آن سبب عامل كند * باز گاهى بىبر و عاطل كند

اين سبب را محرم آمد عقلها * و آن سببها راست محرم انبيا

اين سبب چه بود به تازى گو رسن * اندر اين چه اين رسن آمد به فن

گردش چرخه رسن را علت است * چرخه گردان را نديدن زلت است

اين رسنهاى سببها در جهان * هان و هان زين چرخ سر گردان مدان

تا نمانى صفر و سر گردان چو چرخ * تا نسوزى تو ز بىمغزى چو مرخ

باد آتش مىخورد از امر حق * هر دو سر مست آمدند از خمر حق

آب حلم و آتش خشم اى پسر * هم ز حق بينى چو بگشايى بصر

گر نبودى واقف از حق جان باد * فرق كى كردى ميان قوم عاد

هود گرد مومنان خطى كشيد * نرم مىشد باد كانجا مىرسيد

هر كه بيرون بود ز آن خط جمله را * پاره پاره مىگسست اندر هوا

همچنين شيبان راعى مىكشيد * گرد بر گرد رمه خطى پديد

چون به جمعه مىشد او وقت نماز * تا نيارد گرگ آن جا ترك تاز

هيچ گرگى در نرفتى اندر آن * گوسفندى هم نگشتى ز آن نشان

باد حرص گرگ و حرص گوسفند * دايره‌ى مرد خدا را بود بند

همچنين باد اجل با عارفان * نرم و خوش همچون نسيم يوسفان

آتش ابراهيم را دندان نزد * چون گزيده‌ى حق بود چونش گزد

ز آتش شهوت نسوزد اهل دين * باقيان را برده تا قعر زمين

موج دريا چون به امر حق بتاخت * اهل موسى را ز قبطى واشناخت