مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٦

[ در برترى علم باطن بر علم ظاهر ]

سنگ و آهن را به دم درمىكشيد * خرد مىخاييد آهن را پديد

در هوا مىكرد خود بالاى برج * كه هزيمت مىشد از وى روم و گرج

كفك مىانداخت چون اشتر ز كام * قطره‌اى بر هر كه زد مىشد جذام

ژغ‌ژغ دندان او دل مىشكست * جان شيران سيه مىشد ز دست

چون به قوم خود رسيد آن مجتبى * شدق او بگرفت باز او شد عصا

تكيه بر وى كرد و مىگفت اى عجب * پيش ما خورشيد و پيش خصم شب

اى عجب چون مىنبيند اين سپاه * عالمى پر آفتاب چاشتگاه

چشم باز و گوش باز و اين ذكا * خيره‌ام در چشم بندى خدا

من از ايشان خيره ايشان هم ز من * از بهارى خار ايشان من سمن

پيششان بردم بسى جام رحيق * سنگ شد آبش به پيش اين فريق

دسته‌ى گل بستم و بردم به پيش * هر گلى چون خار گشت و نوش نيش

آن نصيب جان بىخويشان بود * چون كه با خويشند پيدا كى شود

خفته‌ى بيدار بايد پيش ما * تا به بيدارى ببيند خوابها

دشمن اين خواب خوش شد فكر خلق * تا نخسبد فكرتش بسته ست حلق

حيرتى بايد كه روبد فكر را * خورده حيرت فكر را و ذكر را

هر كه كاملتر بود او در هنر * او به معنى پس به صورت پيشتر

راجعون گفت و رجوع اين‌سان بود * كه گله واگردد و خانه رود

چون كه واگرديد گله از ورود * پس فتد آن بز كه پيش آهنگ بود

پيش افتد آن بز لنگ پسين * أضحك الرجعى وجوه العابسين

از گزافه كى شدند اين قوم لنگ * فخر را دادند و بخريدند ننگ

پا شكسته مىروند اين قوم حج * از حرج راهى است پنهان تا فرج

دل ز دانشها بشستند اين فريق * ز انكه اين دانش نداند آن طريق

دانشى بايد كه اصلش ز آن سر است * ز انكه هر فرعى به اصلش رهبر است

هر پرى بر عرض دريا كى پرد * تا لدن علم لدنى مىبرد

پس چرا علمى بياموزى به مرد * كش ببايد سينه را ز آن پاك كرد

پس مجو پيشى از اين سر لنگ باش * وقت واگشتن تو پيش آهنگ باش

آخرون السابقون باش اى ظريف * بر شجر سابق بود ميوه‌ى طريف

گر چه ميوه آخر آيد در وجود * اول است او ز انكه او مقصود بود

چون ملايك گوى لا عِلْمَ لَنا * تا بگيرد دست تو عَلَّمْتَنا

گر درين مكتب ندانى تو هجا * همچو احمد پرى از نور حجى