مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧

[ نقد مشرب جبريان ]

ما همه شيران ولى شير علم * حمله‌شان از باد باشد دم‌به‌دم

حمله شان پيدا و ناپيداست باد * آن كه ناپيداست هرگز كم مباد

باد ما و بود ما از داد تست * هستى ما جمله از ايجاد تست

لذت هستى نمودى نيست را * عاشق خود كرده بودى نيست را

لذت انعام خود را وامگير * نقل و باده و جام خود را وامگير

ور بگيرى كيت جستجو كند * نقش با نقاش چون نيرو كند

منگر اندر ما ، مكن در ما نظر * اندر اكرام و سخاى خود نگر

ما نبوديم و تقاضامان نبود * لطف تو ناگفته‌ى ما مىشنود

نقش باشد پيش نقاش و قلم * عاجز و بسته چو كودك در شكم

پيش قدرت خلق جمله بارگه * عاجزان چون پيش سوزن كارگه

گاه نقشش ديو و گه آدم كند * گاه نقشش شادى و گه غم كند

دست نه تا دست جنباند به دفع * نطق نه تا دم زند در ضر و نفع

تو ز قرآن باز خوان تفسير بيت * گفت ايزد ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ

گر بپرانيم تير آن نه ز ماست * ما كمان و تير اندازش خداست

اين نه جبر اين معنى جبارى است * ذكر جبارى براى زارى است

زارى ما شد دليل اضطرار * خجلت ما شد دليل اختيار

گر نبودى اختيار اين شرم چيست * وين دريغ و خجلت و آزرم چيست

زجر استادان و شاگردان چراست * خاطر از تدبيرها گردان چراست

ور تو گويى غافل است از جبر او * ماه حق پنهان كند در ابر رو

هست اين را خوش جواب ار بشنوى * بگذرى از كفر و در دين بگروى

حسرت و زارى گه بيمارى است * وقت بيمارى همه بيدارى است

آن زمان كه مىشوى بيمار تو * مىكنى از جرم استغفار تو

مىنمايد بر تو زشتى گنه * مىكنى نيت كه باز آيم به ره

عهد و پيمان مىكنى كه بعد از اين * جز كه طاعت نبودم كار گزين

پس يقين گشت اين كه بيمارى ترا * مىببخشد هوش و بيدارى ترا

پس بدان اين اصل را اى اصل جو * هر كه را درد است او برده ست بو

هر كه او بيدارتر پر دردتر * هر كه او آگاه‌تر رخ زردتر

گر ز جبرش آگهى زاريت كو * بينش زنجير جباريت كو

بسته در زنجير چون شادى كند * كى اسير حبس آزادى كند

ور تو مىبينى كه پايت بسته‌اند * بر تو سرهنگان شه بنشسته‌اند

پس تو سرهنگى مكن با عاجزان * ز آن كه نبود طبع و خوى عاجز آن

چون تو جبر او نمىبينى مگو * ور همىبينى نشان ديد كو