مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٣٢١

[ حكايت در بيان اينكه تدبير بنده نمىتواند جلوى تقدير الهى را بگيرد ]

زين نمط او صد بهانه باز گفت * حيله‌ها با حكم حق نفتاد جفت

گر شود ذرات عالم حيله پيچ * با قضاى آسمان هيچند هيچ

چون گريزد اين زمين از آسمان * چون كند او خويش را از وى نهان

هر چه آيد ز آسمان سوى زمين * نى مفر دارد نه چاره نى كمين

آتش از خورشيد مىبارد بر او * او به پيش آتشش بنهاده رو

ور همى طوفان كند باران بر او * شهرها را مىكند ويران بر او

او شده تسليم او ايوب‌وار * كه اسيرم هر چه مىخواهى بيار

اى كه جزو اين زمينى سر مكش * چون كه بينى حكم يزدان در مكش

چون خَلَقْناكُمْ شنودى مِنْ تُرابٍ * خاك باشى جست از تو ، رو متاب

بين كه اندر خاك تخمى كاشتم * گرد خاكى و منش افراشتم

حمله‌ى ديگر تو خاكى پيشه گير * تا كنم بر جمله ميرانت امير

آب از بالا به پستى در رود * آن گه از پستى به بالا بر رود

گندم از بالا به زير خاك شد * بعد از آن او خوشه و چالاك شد

دانه‌ى هر ميوه آمد در زمين * بعد از آن سرها بر آورد از دفين

اصل نعمتها ز گردون تا به خاك * زير آمد شد غذاى جان پاك

از تواضع چون ز گردون شد به زير * گشت جزو آدمى حى دلير

پس صفات آدمى شد آن جماد * بر فراز عرش پران گشت شاد

كز جهان زنده ز اول آمديم * باز از پستى سوى بالا شديم

جمله اجزا در تحرك در سكون * ناطقان كإنا إِلَيْهِ راجِعُونَ

ذكر و تسبيحات اجزاى نهان * غلغلى افكند اندر آسمان

چون قضا آهنگ نيرنجات كرد * روستايى شهريى را مات كرد

با هزاران حزم خواجه مات شد * ز آن سفر در معرض آفات شد

اعتمادش بر ثبات خويش بود * گر چه كه بد نيم سيلش در ربود

چون قضا بيرون كند از چرخ سر * عاقلان گردند جمله كور و كر

ماهيان افتند از دريا برون * دام گيرد مرغ پران را زبون

تا پرى و ديو در شيشه شود * بلكه هاروتى به بابل در رود

جز كسى كاندر قضاى حق گريخت * خون او را هيچ تربيعى نريخت

غير آن كه در گريزى در قضا * هيچ حيله ندهدت از وى رها

قصه‌ى اصحاب ضروان خوانده‌اى * پس چرا در حيله جويى مانده‌اى