مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٦

[ از اسم به سوى مسمّا بايد رفت ]

مىستودندش به تسخر كاى بزرگ * در فلان اقليم بس هول و سترگ

در فلان بيشه درختى هست سبز * بس بلند و پهن و هر شاخيش گبز

قاصد شه بسته در جستن كمر * مىشنيد از هر كسى نوعى خبر

بس سياحت كرد آن جا سالها * مىفرستادش شهنشه مالها

چون بسى ديد اندر آن غربت تعب * عاجز آمد آخر الامر از طلب

هيچ از مقصود اثر پيدا نشد * ز آن غرض غير خبر پيدا نشد

رشته‌ى اميد او بگسسته شد * جسته‌ى او عاقبت ناجسته شد

كرد عزم باز گشتن سوى شاه * اشك مىباريد و مىبريد راه

بود شيخى عالمى قطبى كريم * اندر آن منزل كه آيس شد نديم

گفت من نوميد پيش او روم * ز آستان او به راه اندر شوم

تا دعاى او بود همراه من * چون كه نوميدم من از دل خواه من

رفت پيش شيخ با چشم پر آب * اشك مىباريد مانند سحاب

گفت شيخا وقت رحم و رقت است * نااميدم وقت لطف اين ساعت است

گفت وا گو كز چه نوميديستت * چيست مطلوب تو رو با چيستت

گفت شاهنشاه كردم اختيار * از براى جستن يك شاخسار

كه درختى هست نادر در جهات * ميوه‌ى او مايه‌ى آب حيات

سالها جستم نديدم يك نشان * جز كه طنز و تسخر اين سر خوشان

شيخ خنديد و بگفتش اى سليم * اين درخت علم باشد در عليم

بس بلند و بس شگرف و بس بسيط * آب حيوانى ز درياى محيط

تو به صورت رفته‌اى اى بىخبر * ز آن ز شاخ معنيى بىبار و بر

گه درختش نام شد گه آفتاب * گاه بحرش نام گشت و گه سحاب

آن يكى كش صد هزار آثار خاست * كمترين آثار او عمر بقاست

گر چه فرد است او اثر دارد هزار * اين يكى را نام شايد بىشمار

آن يكى شخص ترا باشد پدر * در حق شخصى دگر باشد پسر

در حق ديگر بود قهر و عدو * در حق ديگر بود لطف و نكو

صد هزاران نام و او يك آدمى * صاحب هر وصفش از وصفى عمى

هر كه جويد نام اگر صاحب ثقه است * همچو تو نوميد و اندر تفرقه است

تو چه بر چفسى بر اين نام درخت * تا بمانى تلخ كام و شور بخت