مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٥

[ حكايت در بيان اينكه خوردن ميوهء حكمت ، جاودانگى مىآورد ]

گفت در شطرنج كاين خانه‌ى رخ است * گفت خانه از كجاش آمد بدست

خانه را بخريد يا ميراث يافت * فرخ آن كس كاو سوى معنى شتافت

گفت نحوى زيد عمرا قد ضرب * گفت چونش كرد بىجرمى ادب

عمرو را جرمش چه بد كان زيد خام * بىگنه او را بزد همچون غلام

گفت اين پيمانه‌ى معنى بود * گندمى بستان كه پيمانه است رد

زيد و عمرو از بهر اعراب است و ساز * گر دروغ است آن تو با اعراب ساز

گفت نه من آن ندانم عمرو را * زيد چون زد بىگناه و بىخطا

گفت از ناچار و لاغى بر گشود * عمرو يك واو فزون دزديده بود

زيد واقف گشت دزدش را بزد * چون كه از حد برد او را حد سزد

گفت اينك راست پذرفتم به جان * كج نمايد راست در پيش كجان

گر بگويى احولى را مه يكى است * گويدت اين دوست و در وحدت شكى است

ور بر او خندد كسى گويد دو است * راست دارد اين سزاى بد خو است

بر دروغان جمع مىآيد دروغ * الخبيثات الخبيثين زد فروغ

دل فراخان را بود دست فراخ * چشم كوران را عثار سنگ‌لاخ

گفت دانايى براى داستان * كه درختى هست در هندوستان

هر كسى كز ميوه‌ى او خورد و برد * نه شود او پير نه هرگز بمرد

پادشاهى اين شنيد از صادقى * بر درخت و ميوه‌اش شد عاشقى

قاصدى دانا ز ديوان ادب * سوى هندستان روان كرد از طلب

سالها مىگشت آن قاصد از او * گرد هندستان براى جستجو

شهر شهر از بهر اين مطلوب گشت * نه جزيره ماند و نه كوه و نه دشت

هر كه را پرسيد كردش ريشخند * كاين كه جويد جز مگر مجنون بند

بس كسان صفعش زدند اندر مزاح * بس كسان گفتند اى صاحب فلاح

جستجوى چون تو زيرك سينه صاف * كى تهى باشد كجا باشد گزاف

وين مراعاتش يكى صفعى دگر * وين ز صفع آشكارا سخت‌تر