مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٢

[ نارسايى تمثيل‌ها در بيان رابطهء خلق و حق ]

در يكى گفته بكش باكى مدار * تا عوض بينى نظر را صد هزار

كه ز كشتن شمع جان افزون شود * ليلىات از صبر تو مجنون شود

ترك دنيا هر كه كرد از زهد خويش * بيش آيد پيش او دنيا و پيش

در يكى گفته كه آن چه‌ت داد حق * بر تو شيرين كرد در ايجاد حق

بر تو آسان كرد و خوش آن را بگير * خويشتن را در ميفگن در زحير

در يكى گفته كه بگذار آن خود * كان قبول طبع تو ردست و بد

راههاى مختلف آسان شده ست * هر يكى را ملتى چون جان شده ست

گر ميسر كردن حق ره بدى * هر جهود و گبر از او آگه بدى

در يكى گفته ميسر آن بود * كه حيات دل غذاى جان بود

هر چه ذوق طبع باشد چون گذشت * بر نيارد همچو شوره ريع و كشت

جز پشيمانى نباشد ريع او * جز خسارت پيش نارد بيع او

آن ميسر نبود اندر عاقبت * نام او باشد معسر عاقبت

تو معسر از ميسر باز دان * عاقبت بنگر جمال اين و آن

در يكى گفته كه استادى طلب * عاقبت بينى نيابى در حسب

عاقبت ديدند هر گون ملتى * لاجرم گشتند اسير زلتى

عاقبت ديدن نباشد دست‌باف * ور نه كى بودى ز دينها اختلاف

در يكى گفته كه استا هم تويى * ز انكه استا را شناسا هم تويى

مرد باش و سخره‌ى مردان مشو * رو سر خود گير و سر گردان مشو

در يكى گفته كه اين جمله يكى است * هر كه او دو بيند احول مردكى است

در يكى گفته كه صد يك چون بود * اين كى انديشد مگر مجنون بود

هر يكى قولى است ضد همدگر * چون يكى باشد يكى زهر و شكر

تا ز زهر و از شكر در نگذرى * كى تو از گلزار وحدت بر برى

اين نمط وين نوع ده طومار و دو * بر نوشت آن دين عيسى را عدو

او ز يك رنگى عيسى بو نداشت * وز مزاج خم عيسى خو نداشت

جامه‌ى صد رنگ از آن خم صفا * ساده و يك رنگ گشتى چون صبا

نيست يك رنگى كز او خيزد ملال * بل مثال ماهى و آب زلال

گر چه در خشكى هزاران رنگهاست * ماهيان را با يبوست جنگهاست

كيست ماهى چيست دريا در مثل * تا بدان ماند ملك عز و جل