مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٩

[ حكايت در پرهيز از اتهام به ديگران ، و تصرف تكوينى اوليا ]

با مخالف او مدارايى كند * در دل او خويش را جايى كند

ز انكه خوى بد بگشته ست استوار * مور شهوت شد ز عادت همچو مار

مار شهوت را بكش در ابتدا * ور نه اينك گشت مارت اژدها

ليك هر كس مور بيند مار خويش * تو ز صاحب دل كن استفسار خويش

تا نشد زر مس نداند من مسم * تا نشد شه دل نداند مفلسم

خدمت اكسير كن مس‌وار تو * جور مىكش اى دل از دل دار تو

كيست دل دار اهل دل نيكو بدان * كه چو روز و شب جهانند از جهان

عيب كم گو بنده‌ى اللَّه را * متهم كم كن به دزدى شاه را

بود درويشى درون كشتيى * ساخته از رخت مردى پشتيى

ياوه شد هميان زر او خفته بود * جمله را جستند و او را هم نمود

كاين فقير خفته را جوييم هم * كرد بيدارش ز غم صاحب درم

كه در اين كشتى حرمدان گمشدست * جمله را جستيم نتوانى تو رست

دلق بيرون كن برهنه شو ز دلق * تا ز تو فارغ شود اوهام خلق

گفت يا رب مر غلامت را خسان * متهم كردند فرمان در رسان

چون به درد آمد دل درويش از آن * سر برون كردند هر سو در زمان

صد هزاران ماهى از درياى ژرف * در دهان هر يكى درى شگرف

صد هزاران ماهى از درياى پر * در دهان هر يكى در و چه در

هر يكى درى خراج ملكتى * كز إله است اين ندارد شركتى

در چند انداخت در كشتى و جست * مر هوا را ساخت كرسى و نشست

خوش مربع چون شهان بر تخت خويش * او فراز اوج و كشتىاش به پيش

گفت رو كشتى شما را حق مرا * تا نباشد با شما دزد گدا

تا كه را باشد خسارت زين فراق * من خوشم جفت حق و با خلق طاق

نه مرا او تهمت دزدى نهد * نه مهارم را به غمازى دهد

بانگ كردند اهل كشتى كاى همام * از چه دادندت چنين عالى مقام

گفت از تهمت نهادن بر فقير * و ز حق آزارى پى چيزى حقير

حاش لله بل ز تعظيم شهان * كه نبودم در فقيران بد گمان

آن فقيران لطيف خوش نفس * كز پى تعظيمشان آمد عبس

آن فقيرى بهر پيچا پيچ نيست * بل پى آن كه بجز حق هيچ نيست