مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٨

[ خودبين ، انتقاد را بر نمىتابد ]

بر شتر زد پرتو انديشه‌اش * گفت بنمايم ترا تو باش خوش

تا بيامد بر لب جوى بزرگ * كاندر او گشتى زبون پيل سترگ

موش آن جا ايستاد و خشك گشت * گفت اشتر اى رفيق كوه و دشت

اين توقف چيست حيرانى چرا * پا بنه مردانه اندر جو در آ

تو قلاووزى و پيش آهنگ من * در ميان ره مباش و تن مزن

گفت اين آب شگرف است و عميق * من همىترسم ز غرقاب اى رفيق

گفت اشتر تا ببينم حد آب * پا در او بنهاد آن اشتر شتاب

گفت تا زانوست آب اى كور موش * از چه حيران گشتى و رفتى ز هوش

گفت مور تست و ما را اژدهاست * كه ز زانو تا به زانو فرق‌هاست

گر ترا تا زانو است اى پر هنر * مر مرا صد گز گذشت از فرق سر

گفت گستاخى مكن بار دگر * تا نسوزد جسم و جانت زين شرر

تو مرى با مثل خود موشان بكن * با شتر مر موش را نبود سخن

گفت توبه كردم از بهر خدا * بگذران زين آب مهلك مر مرا

رحم آمد مر شتر را گفت هين * برجه و بر كودبان من نشين

اين گذشتن شد مسلم مر مرا * بگذرانم صد هزاران چون ترا

چون پيمبر نيستى پس رو به راه * تا رسى از چاه روزى سوى جاه

تو رعيت باش چون سلطان نه‌اى * خود مران چون مرد كشتيبان نه‌اى

چون نه‌اى كامل دكان تنها مگير * دست‌خوش مىباش تا گردى خمير

أَنْصِتُوا را گوش كن خاموش باش * چون زبان حق نگشتى گوش باش

ور بگويى شكل استفسار گو * با شهنشاهان تو مسكين‌وار گو

ابتداى كبر و كين از شهوت است * راسخى شهوتت از عادت است

چون ز عادت گشت محكم خوى بد * خشم آيد بر كسى كت واكشد

چون كه تو گل خوار گشتى هر كه او * واكشد از گل ترا باشد عدو

بت پرستان چون كه خو با بت كنند * مانعان راه بت را دشمنند

چون كه كرد ابليس خو با سرورى * ديد آدم را حقير او از خرى

كه به از من سرورى ديگر بود * تا كه او مسجود چون من كس شود

سرورى زهر است جز آن روح را * كاو بود ترياق لانى ز ابتدا

كوه اگر پر مار شد باكى مدار * كاو بود در اندرون ترياق‌زار

سرورى چون شد دماغت را نديم * هر كه بشكستت شود خصم قديم

چون خلاف خوى تو گويد كسى * كينه‌ها خيزد ترا با او بسى

كه مرا از خوى من بر مىكند * خويش را بر من چو سرور مىكند

چون نباشد خوى بد سركش در او * كى فروزد آن خلاف آتش در او