مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٨١

[ بخشش خداوند ، بر اساس حاجات مخلوقات است ]

هر حست پيغمبر حسها شود * تا يكايك سوى آن جنت رود

حسها با حس تو گويند راز * بىزبان و بىحقيقت بىمجاز

كاين حقيقت قابل تاويلهاست * وين توهم مايه‌ى تخييلهاست

آن حقيقت را كه باشد از عيان * هيچ تاويلى نگنجد در ميان

چون كه هر حس بنده‌ى حس تو شد * مر فلك‌ها را نباشد از تو بد

چون كه دعويى رود در ملك پوست * مغز آن كى بود قشر آن اوست

چون تنازع در فتد در تنگ كاه * دانه آن كيست آن را كن نگاه

پس فلك قشر است و نور روح مغز * اين پديد است آن خفى زين رو ملغز

جسم ظاهر روح مخفى آمده ست * جسم همچون آستين جان همچو دست

باز عقل از روح مخفىتر بود * حس سوى روح زوتر ره برد

جنبشى بينى بدانى زنده است * اين ندانى كه ز عقل آگنده است

تا كه جنبشهاى موزون سر كند * جنبش مس را به دانش زر كند

ز آن مناسب آمدن افعال دست * فهم آيد مر ترا كه عقل هست

روح وحى از عقل پنهان‌تر بود * ز انكه او غيب است او ز ان سر بود

عقل احمد از كسى پنهان نشد * روح وحيش مدرك هر جان نشد

روح وحيى را مناسبهاست نيز * در نيابد عقل كان آمد عزيز

گه جنون بيند گهى حيران شود * ز انكه موقوف است تا او آن شود

چون مناسبهاى افعال خضر * عقل موسى بود در ديدش كدر

نامناسب مىنمود افعال او * پيش موسى چون نبودش حال او

عقل موسى چون شود در غيب بند * عقل موشى خود كى است اى ارجمند

علم تقليدى بود بهر فروخت * چون بيابد مشترى خوش بر فروخت

مشترى علم تحقيقى حق است * دايما بازار او با رونق است

لب ببسته مست در بيع و شرى * مشترى بىحد كه اللَّه اشترى

درس آدم را فرشته مشترى * محرم درسش نه ديو است و پرى

آدم أنبئهم بأسما درس گو * شرح كن اسرار حق را مو به مو

آن چنان كس را كه كوته بين بود * در تلون غرق و بىتمكين بود

موش گفتم ز انكه در خاك است جاش * خاك باشد موش را جاى معاش

راهها داند ولى در زير خاك * هر طرف او خاك را كرده ست چاك

نفس موشى نيست الا لقمه رند * قدر حاجت موش را عقلى دهند

ز انكه بىحاجت خداوند عزيز * مىنبخشد هيچ كس را هيچ چيز