مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٢

[ حكايت در نقد عيب‌جويان ]

آن نبد بيگار كسبى بود چست * هر يكى دانه كه كشتم صد برست

دزد سوى خانه‌اى شد زير دست * چون در آمد ديد كان خانه‌ى خود است

گرم باش اى سرد تا گرمى رسد * با درشتى ساز تا نرمى رسد

آن دو اشتر نيست آن يك اشتر است * تنگ آمد لفظ معنى بس پر است

لفظ در معنى هميشه نارسان * ز آن پيمبر گفت قد كل لسان

نطق اصطرلاب باشد در حساب * چه قدر داند ز چرخ و آفتاب

خاصه چرخى كاين فلك زو پره‌اى است * آفتاب از آفتابش ذره‌اى است

چون پديد آمد كه آن مسجد نبود * خانه‌ى حيلت بد و دام جهود

پس نبى فرمود كان را بر كنيد * مطرحه‌ى خاشاك و خاكستر كنيد

صاحب مسجد چو مسجد قلب بود * دانه‌ها بر دام ريزى نيست جود

گوشت كاندر شست تو ماهى رباست * آن چنان لقمه نه بخشش نه سخاست

مسجد اهل قبا كان بد جماد * آن چه كفو او نبد راهش نداد

در جمادات اين چنين حيفى نرفت * زد در آن ناكفو امير داد نفت

پس حقايق را كه اصل اصلهاست * دان كه آن جا فرق‌ها و فصل‌هاست

نه حياتش چون حيات او بود * نه مماتش چون ممات او بود

گور او هرگز چو گور او مدان * خود چه گويم حال فرق آن جهان

بر محك زن كار خود اى مرد كار * تا نسازى مسجد اهل ضرار

بس بر آن مسجد كنان تسخر زدى * چون نظر كردى تو خود ز يشان بدى

چار هندو در يكى مسجد شدند * بهر طاعت راكع و ساجد شدند

هر يكى بر نيتى تكبير كرد * در نماز آمد به مسكينى و درد

موذن آمد از يكى لفظى بجست * كاى موذن بانگ كردى وقت هست

گفت آن هندوى ديگر از نياز * هى سخن گفتى و باطل شد نماز

آن سوم گفت آن دوم را اى عمو * چه زنى طعنه بر او خود را بگو