مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٩

[ لزوم ژرف‌نگرى به جهان ]

همچنان كه هر كسى در معرفت * مىكند موصوف غيبى را صفت

فلسفى از نوع ديگر كرده شرح * باحثى مر گفت او را كرده جرح

و آن دگر در هر دو طعنه مىزند * و آن دگر از زرق جانى مىكند

هر يك از ره اين نشانها ز آن دهند * تا گمان آيد كه ايشان ز آن ده‌اند

اين حقيقت دان نه حق‌اند اين همه * نى به كلى گمرهانند اين رمه

ز انكه بىحق باطلى نايد پديد * قلب را ابله به بوى زر خريد

گر نبودى در جهان نقدى روان * قلبها را خرج كردن كى توان

تا نباشد راست كى باشد دروغ * آن دروغ از راست مىگيرد فروغ

بر اميد راست كژ را مىخرند * زهر در قندى رود آن گه خورند

گر نباشد گندم محبوب نوش * چه برد گندم‌نماى جو فروش

پس مگو كاين جمله دمها باطلند * باطلان بر بوى حق دام دلند

پس مگو جمله خيال است و ضلال * بىحقيقت نيست در عالم خيال

حق شب قدر است در شبها نهان * تا كند جان هر شبى را امتحان

نه همه شبها بود قدر اى جوان * نه همه شبها بود خالى از آن

در ميان دلق پوشان يك فقير * امتحان كن و آن كه حق است آن بگير

مومن كيس مميز كو كه تا * باز داند هيزكان را از فتى

گر نه معيوبات باشد در جهان * تاجران باشند جمله ابلهان

پس بود كالا شناسى سخت سهل * چون كه عيبى نيست چه نااهل و اهل

ور همه عيب است دانش سود نيست * چون همه چوب است اينجا عود نيست

آن كه گويد جمله حقند احمقى است * و انكه گويد جمله باطل او شقى است

تاجران انبيا كردند سود * تاجران رنگ و بو كور و كبود

مىنمايد مار اندر چشم مال * هر دو چشم خويش را نيكو بمال

منگر اندر غبطه‌ى اين بيع و سود * بنگر اندر خسر فرعون و ثمود

اندر اين گردون مكرر كن نظر * ز انكه حق فرمود ثم ارجع بصر

يك نظر قانع مشو زين سقف نور * بارها بنگر ببين هل من فطور

چون كه گفتت كاندر اين سقف نكو * بارها بنگر چو مرد عيب جو