مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٢

[ دعا ، موجب رهيدن از مهالك است ]

هر سبب بالاتر آمد از اثر * سنگ و آهن فايق آمد بر شرر

آن فلانى فوق آن سركش نشست * گر چه در صورت به پهلويش نشست

فوقى آن جاست از روى شرف * جاى دور از صدر باشد مستخف

سنگ و آهن زين جهت كه سابق است * در عمل فوقى اين دو لايق است

و آن شرر از روى مقصودى خويش * ز آهن و سنگ است زين رو پيش و بيش

سنگ و آهن اول و پايان شرر * ليك اين هر دو تنند و جان شرر

آن شرر گر در زمان واپس‌تر است * در صفت از سنگ و آهن برتر است

در زمان شاخ از ثمر سابق‌تر است * در هنر از شاخ او فايق‌تر است

چون كه مقصود از شجر آمد ثمر * پس ثمر اول بود و آخر شجر

خرس چون فرياد كرد از اژدها * شير مردى كرد از جنگش جدا

حيلت و مردى بهم دادند پشت * اژدها را او بدين قوت بكشت

اژدها را هست قوت حيله نيست * نيز فوق حيله‌ى تو حيله‌اى است

حيله‌ى خود را چو ديدى باز رو * كز كجا آمد سوى آغاز رو

هر چه در پستى است آمد از علا * چشم را سوى بلندى نه هلا

روشنى بخشد نظر اندر على * گر چه اول خيرگى آرد بلى

چشم را در روشنايى خوى كن * گر نه خفاشى نظر آن سوى كن

عاقبت بينى نشان نور تست * شهوت حالى حقيقت گور تست

عاقبت بينى كه صد بازى بديد * مثل آن نبود كه يك بازى شنيد

ز آن يكى بازى چنان مغرور شد * كز تكبر ز اوستادان دور شد

سامرىوار آن هنر در خود چو ديد * او ز موسى از تكبر سر كشيد

او ز موسى آن هنر آموخته * وز معلم چشم را بر دوخته

لاجرم موسى دگر بازى نمود * تا كه آن بازى و جانش را ربود

اى بسا دانش كه اندر سر دود * تا شود سرور بدان خود سر رود

سر نخواهى كه رود تو پاى باش * در پناه قطب صاحب راى باش

گر چه شاهى خويش فوق او مبين * گر چه شهدى جز نبات او مچين

فكر تو نقش است و فكر اوست جان * نقد تو قلب است و نقد اوست كان

او تويى خود را بجو در اوى او * كو و كو گو فاخته شو سوى او

ور نخواهى خدمت ابناى جنس * در دهان اژدهايى همچو خرس

بو كه استادى رهاند مر ترا * و ز خطر بيرون كشاند مر ترا

زاريى مىكن چو زورت نيست هين * چون كه كورى سر مكش از راه بين