مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٤

[ ادامهء حكايت شاه و دو غلام ]

تا نسوزى نيست آن عين اليقين * اين يقين خواهى در آتش در نشين

گوش چون نافذ بود ديده شود * ور نه قل در گوش پيچيده شود

اين سخن پايان ندارد باز گرد * تا كه شه با آن غلامانش چه كرد

آن غلامك را چو ديد اهل ذكا * آن دگر را كرد اشارت كه بيا

كاف رحمت گفتمش تصغير نيست * جد چو گويد طفلكم تحقير نيست

چون بيامد آن دوم در پيش شاه * بود او گنده دهان دندان سياه

گر چه شه ناخوش شد از گفتار او * جستجويى كرد هم ز اسرار او

گفت با اين شكل و اين گند دهان * دور بنشين ليك آن سو تر مران

كه تو اهل نامه و رقعه بدى * نه جليس و يار و هم بقعه بدى

تا علاج آن دهان تو كنيم * تو حبيب و ما طبيب پر فنيم

بهر كيكى نو گليمى سوختن * نيست لايق از تو ديده دوختن

با همه بنشين دو سه دستان بگو * تا ببينم صورت عقلت نكو

آن ذكى را پس فرستاد او به كار * سوى حمامى كه رو خود را بخار

وين دگر را گفت خه تو زيركى * صد غلامى در حقيقت نه يكى

آن نه‌اى كه خواجه‌تاش تو نمود * از تو ما را سرد مىكرد آن حسود

گفت او دزد و كژ است و كژنشين * حيز و نامرد و چنان است و چنين

گفت پيوسته بده ست او راست گو * راست گويى من نديده ستم چو او

راست گويى در نهادش خلقتى است * هر چه گويد من نگويم تهمتى است

كژ ندانم آن نكو انديش را * متهم دارم وجود خويش را

باشد او در من ببيند عيبها * من نبينم در وجود خود شها

هر كسى گر عيب خود ديدى ز پيش * كى بدى فارغ خود از اصلاح خويش

غافلند اين خلق از خود اى پدر * لاجرم گويند عيب همدگر

من نبينم روى خود را اى شمن * من ببينم روى تو تو روى من

آن كسى كه او ببيند روى خويش * نور او از نور خلقان است بيش

گر بميرد ديد او باقى بود * ز انكه ديدش ديد خلاقى بود

نور حسى نبود آن نورى كه او * روى خود محسوس بيند پيش رو

گفت اكنون عيبهاى او بگو * آن چنان كه گفت او از عيب تو

تا بدانم كه تو غم خوار منى * كدخداى ملكت و كار منى