مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٣

[ رجحان بينش بر دانش ]

پس فقير آن است كاو بىواسطه ست * شعله‌ها را با وجودش رابطه ست

پس دل عالم وى است ايرا كه تن * مىرسد از واسطه‌ى اين دل به فن

دل نباشد ، تن چه داند گفت‌وگو * دل نجويد ، تن چه داند جستجو

پس نظرگاه شعاع آن آهن است * پس نظرگاه خدا دل نى تن است

باز اين دلهاى جزوى چون تن است * با دل صاحب دلى كاو معدن است

بس مثال و شرح خواهد اين كلام * ليك ترسم تا نلغزد وهم عام

تا نگردد نيكويى ما بدى * اينكه گفتم هم نبد جز بىخودى

پاى كج را كفش كج بهتر بود * مر گدا را دستگه بر در بود

پادشاهى دو غلام ارزان خريد * با يكى ز آن دو سخن گفت و شنيد

يافتش زيرك دل و شيرين جواب * از لب شكر چه زايد شكر آب

آدمى مخفى است در زير زبان * اين زبان پرده است بر درگاه جان

چون كه بادى پرده را در هم كشيد * سر صحن خانه شد بر ما پديد

كاندر آن خانه گهر يا گندم است * گنج زر يا جمله مار و كژدم است

يا در او گنج است و مارى بر كران * ز انكه نبود گنج زر بىپاسبان

بىتامل او سخن گفتى چنان * كز پس پانصد تامل ديگران

گفتى اندر باطنش درياستى * جمله دريا گوهر گوياستى

نور هر گوهر كز او تابان شدى * حق و باطل را از او فرقان شدى

نور فرقان فرق كردى بهر ما * ذره ذره حق و باطل را جدا

نور گوهر نور چشم ما شدى * هم سؤال و هم جواب از ما بدى

چشم كژ كردى دو ديدى قرص ماه * چون سؤال است اين نظر در اشتباه

راست گردان چشم را در ماهتاب * تا يكى بينى تو مه را نك جواب

فكرتت كه كژ مبين نيكو نگر * هست آن فكرت شعاع آن گهر

هر جوابى كان ز گوش آيد به دل * چشم گفت از من شنو آن را بهل

گوش دلاله ست و چشم اهل وصال * چشم صاحب حال و گوش اصحاب قال

در شنود گوش تبديل صفات * در عيان ديدها تبديل ذات

ز آتش ار علمت يقين شد از سخن * پختگى جو در يقين منزل مكن