مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٨٤

[ انسان ، موجودى است دو بعدى ]

چل هزار او نباشد مزد من * كى بود شبه شبه در عدن

يك حكايت گويمت بشنو به هوش * تا بدانى كه طمع شد بند گوش

هر كه را باشد طمع الكن شود * با طمع كى چشم و دل روشن شود

پيش چشم او خيال جاه و زر * همچنان باشد كه موى اندر بصر

جز مگر مستى كه از حق پر بود * گر چه بدهى گنجها او حر بود

هر كه از ديدار برخوردار شد * اين جهان در چشم او مردار شد

ليك آن صوفى ز مستى دور بود * لاجرم در حرص او شب كور بود

صد حكايت بشنود مدهوش حرص * در نيايد نكته‌اى در گوش حرص

بود شخصى مفلسى بىخان و مان * مانده در زندان و بند بىامان

لقمه‌ى زندانيان خوردى گزاف * بر دل خلق از طمع چون كوه قاف

زهره نه كس را كه لقمه‌ى نان خورد * ز انكه آن لقمه‌ربا كاوش برد

هر كه دور از دعوت رحمان بود * او گدا چشم است اگر سلطان بود

مر مروت را نهاده زير پا * گشته زندان دوزخى ز آن نان ربا

گر گريزى بر اميد راحتى * ز آن طرف هم پيشت آيد آفتى

هيچ كنجى بىدد و بىدام نيست * جز به خلوت‌گاه حق آرام نيست

كنج زندان جهان ناگزير * نيست بىپا مزد و بىدق الحصير

و الله ار سوراخ موشى در روى * مبتلاى گربه چنگالى شوى

آدمى را فربهى هست از خيال * گر خيالاتش بود صاحب جمال

ور خيالاتش نمايد ناخوشى * مىگدازد همچو موم از آتشى

در ميان مار و كژدم گر ترا * با خيالات خوشان دارد خدا

مار و كژدم مر ترا مونس بود * كان خيالت كيمياى مس بود

صبر شيرين از خيال خوش شده ست * كان خيالات فرج پيش آمده ست

آن فرج آيد ز ايمان در ضمير * ضعف ايمان نااميدى و زحير

صبر از ايمان بيابد سر كله * حيث لا صبر فلا إيمان له

گفت پيغمبر خداش ايمان نداد * هر كه را صبرى نباشد در نهاد

آن يكى در چشم تو باشد چو مار * هم وى اندر چشم آن ديگر نگار

ز انكه در چشمت خيال كفر اوست * و آن خيال مومنى در چشم دوست

كاندر اين يك شخص هر دو فعل هست * گاه ماهى باشد او و گاه شست