مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٧١

[ گمان بردن كاروانيان كه بهيمه‌ى صوفى رنجورست ]

گفت لا حول اين چه افزون گفتن است * از قديم اين كارها كار من است

گفت تر كن آن جوش را از نخست * كان خر پير است و دندانهاش سست

گفت لاحول اين چه مىگويى مها * از من آموزند اين ترتيبها

گفت پالانش فرو نه پيش پيش * داروى منبل بنه بر پشت ريش

گفت لاحول آخر اى حكمت گزار * جنس تو مهمانم آمد صد هزار

جمله راضى رفته‌اند از پيش ما * هست مهمان جان ما و خويش ما

گفت آبش ده و ليكن شير گرم * گفت لاحول از توام بگرفت شرم

گفت اندر جو تو كمتر كاه كن * گفت لاحول اين سخن كوتاه كن

گفت جايش را بروب از سنگ و پشك * ور بود تر ريز بر وى خاك خشك

گفت لاحول اى پدر لاحول كن * با رسول اهل كمتر گو سخن

گفت بستان شانه پشت خر بخار * گفت لاحول اى پدر شرمى بدار

خادم اين گفت و ميان را بست چست * گفت رفتم كاه و جو آرم نخست

رفت و از آخر نكرد او هيچ ياد * خواب خرگوشى بدان صوفى بداد

رفت خادم جانب اوباش چند * كرد بر اندرز صوفى ريش‌خند

صوفى از ره مانده بود و شد دراز * خوابها مىديد با چشم فراز

كان خرش در چنگ گرگى مانده بود * پاره‌ها از پشت و رانش مىربود

گفت لاحول اين چه ماليخولياست * اى عجب آن خادم مشفق كجاست

باز مىديد آن خرش در راه رو * گه به چاهى مىفتاد و گه به گو

گونه‌گون مىديد ناخوش واقعه * فاتحه مىخواند او و القارعه

گفت چاره چيست ياران جسته‌اند * رفته‌اند و جمله درها بسته‌اند

باز مىگفت اى عجب آن خادمك * نه كه با ما گشت هم نان و نمك

من نكردم با وى الا لطف و لين * او چرا با من كند بر عكس كين

هر عداوت را سبب بايد سند * ور نه جنسيت وفا تلقين كند

باز مىگفت آدم با لطف وجود * كى بر آن ابليس جورى كرده بود

آدمى مر مار و كژدم را چه كرد * كاو همىخواهد مر او را مرگ و درد

گرگ را خود خاصيت بدريدن است * اين حسد در خلق آخر روشن است

باز مىگفت اين گمان بد خطاست * بر برادر اين چنين ظنم چراست

باز گفتى حزم سوء الظن تست * هر كه بد ظن نيست كى ماند درست

صوفى اندر وسوسه و آن خر چنان * كه چنين بادا جز اى دشمنان

آن خر مسكين ميان خاك و سنگ * كژ شده پالان دريده پالهنگ

خسته از ره جمله‌ى شب بىعلف * گاه در جان كندن و گه در تلف

خر همه شب ذكر مىكرد اى إله * جو رها كردم كم از يك مشت كاه

با زبان حال مىگفت اى شيوخ * رحمتى كه سوختم زين خام شوخ

آن چه آن خر ديد از رنج و عذاب * مرغ خاكى بيند اندر سيل آب

بس به پهلو گشت آن شب تا سحر * آن خر بىچاره از جوع البقر

روز شد خادم بيامد بامداد * زود پالان جست بر پشتش نهاد