مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٣٨

[ بر گنه‌كاران ، رحم آوريد و خودبينى مكنيد ]

گفت نار از خاك بىشك بهتر است * من ز نار و او ز خاك اكدر است

پس قياس فرع بر اصلش كنيم * او ز ظلمت ما ز نور روشنيم

گفت حق نى بل كه لا انساب شد * زهد و تقوى فضل را محراب شد

اين نه ميراث جهان فانى است * كه به انسابش بيابى جانى است

بلكه اين ميراثهاى انبياست * وارث اين جانهاى اتقياست

پور آن بو جهل شد مومن عيان * پور آن نوح نبى از گمرهان

زاده‌ى خاكى منور شد چو ماه * زاده‌ى آتش تويى رو رو سياه

اين قياسات و تحرى روز ابر * يا به شب مر قبله را كرده ست حبر

ليك با خورشيد و كعبه پيش رو * اين قياس و اين تحرى را مجو

كعبه ناديده مكن رو زو متاب * از قياس اللَّه أعلم بالصواب

چون صفيرى بشنوى از مرغ حق * ظاهرش را ياد گيرى چون سبق

وانگهى از خود قياساتى كنى * مر خيال محض را ذاتى كنى

اصطلاحاتى است مر ابدال را * كه نباشد ز آن خبر اقوال را

منطق الطيرى به صوت آموختى * صد قياس و صد هوس افروختى

همچو آن رنجور دلها از تو خست * كر به پندار اصابت گشته مست

كاتب آن وحى ز آن آواز مرغ * برده ظنى كاو بود همباز مرغ

مرغ پرى زد مر او را كور كرد * نك فرو بردش به قعر مرگ و درد

هين به عكسى يا به ظنى هم شما * در ميفتيد از مقامات سما

گر چه هاروتيد و ماروت و فزون * از همه بر بام نحن الصافون

بر بديهاى بدان رحمت كنيد * بر منى و خويش بينى كم تنيد

هين مبادا غيرت آيد از كمين * سر نگون افتيد در قعر زمين

هر دو گفتند اى خدا فرمان تراست * بىامان تو امانى خود كجاست

اين همىگفتند و دلشان مىطپيد * بد كجا آيد ز ما نعم العبيد

خار خار دو فرشته هم نهشت * تا كه تخم خويش بينى را نكشت

پس همىگفتند كاى اركانيان * بىخبر از پاكى روحانيان

ما بر اين گردون تتقها مىتنيم * بر زمين آييم و شادُروان زنيم

عدل توزيم و عبادت آوريم * باز هر شب سوى گردون بر پريم

تا شويم اعجوبه‌ى دور زمان * تا نهيم اندر زمين امن و امان

آن قياس حال گردون بر زمين * راست نايد فرق دارد در كمين