مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ١١٦

[ چند تمثيل ديگر در بارهء نسبت حاكمان و زيردستان ]

فازن بالحرة پى اين شد مثل * فاسرق الدرة بدين شد منتقل

بنده سوى خواجه شد او ماند زار * بوى گل شد سوى گل او ماند خار

او بمانده دور از مطلوب خويش * سعى ضايع رنج باطل پاى ريش

همچو صيادى كه گيرد سايه‌اى * سايه كى گردد و را سرمايه‌اى

سايه‌ى مرغى گرفته مرد سخت * مرغ حيران گشته بر شاخ درخت

كاين مدمغ بر كه مىخندد عجب * اينت باطل اينت پوسيده سبب

ور تو گويى جزو پيوسته‌ى كل است * خار مىخور خار مقرون گل است

جز ز يك رو نيست پيوسته به كل * ور نه خود باطل بدى بعث رسل

چون رسولان از پى پيوستن‌اند * پس چه پيوندندشان چون يك تن‌اند

اين سخن پايان ندارد اى غلام * روز بىگه شد حكايت كن تمام

آن سبوى آب را در پيش داشت * تخم خدمت را در آن حضرت بكاشت

گفت اين هديه بدان سلطان بريد * سايل شه را ز حاجت واخريد

آب شيرين و سبوى سبز و نو * ز آب بارانى كه جمع آمد به گو

خنده مىآمد نقيبان را از آن * ليك پذرفتند آن را همچو جان

ز آن كه لطف شاه خوب با خبر * كرده بود اندر همه اركان اثر

خوى شاهان در رعيت جا كند * چرخ اخضر خاك را خضرا كند

شه چو حوضى دان حشم چون لوله‌ها * آب از لوله روان در كوله‌ها

چون كه آب جمله از حوضى است پاك * هر يكى آبى دهد خوش ذوقناك

ور در آن حوض آب شور است و پليد * هر يكى لوله همان آرد پديد

ز آن كه پيوسته ست هر لوله به حوض * خوض كن در معنى اين حرف خوض

لطف شاهنشاه جان بىوطن * چون اثر كرده ست اندر كل تن

لطف عقل خوش نهاد خوش نسب * چون همه تن را در آرد در ادب

عشق شنگ بىقرار بىسكون * چون در آرد كل تن را در جنون

لطف آب بحر كاو چون كوثر است * سنگ ريزه‌ش جمله در و گوهر است

هر هنر كه استا بدان معروف شد * جان شاگردان بدان موصوف شد