مثنوى معنوى ( فارسى ) — الصفحة ١٠٨

[ تمايز صورت و معنا و نقد صوفيان صورت‌پرست ]

ماجراى مرد و زن را مخلصى * باز مىجويد درون مخلصى

ماجراى مرد و زن افتاد نقل * آن مثال نفس خود مىدان و عقل

اين زن و مردى كه نفس است و خرد * نيك بايسته ست بهر نيك و بد

وين دو بايسته در اين خاكى سرا * روز و شب در جنگ و اندر ماجرا

زن همىخواهد هويج خانگاه * يعنى آب رو و نان و خوان و جاه

نفس همچون زن پى چاره‌گرى * گاه خاكى گاه جويد سرورى

عقل خود زين فكرها آگاه نيست * در دماغش جز غم اللَّه نيست

گر چه سر قصه اين دانه ست و دام * صورت قصه شنو اكنون تمام

گر بيان معنوى كافى شدى * خلق عالم عاطل و باطل بدى

گر محبت فكرت و معنيستى * صورت روزه و نمازت نيستى

هديه‌هاى دوستان با همديگر * نيست اندر دوستى الا صور

تا گواهى داده باشد هديه‌ها * بر محبتهاى مضمر در حفا

ز آن كه احسانهاى ظاهر شاهدند * بر محبتهاى سر اى ارجمند

شاهدت گه راست باشد گه دروغ * مست گاهى از مى و گاهى ز دوغ

دوغ خورده مستيى پيدا كند * هاى و هوى و سر گرانيها كند

آن مرايى در صيام و در صلاست * تا گمان آيد كه او مست ولاست

حاصل افعال برونى ديگر است * تا نشان باشد بر آن چه مضمر است

يا رب آن تمييز ده ما را به خواست * تا شناسيم آن نشان كژ ز راست

حس را تمييز دانى چون شود * آن كه حس ينظر بنور اللَّه بود

ور اثر نبود سبب هم مظهر است * همچو خويشى كز محبت مخبر است

نبود آن كه نور حقش شد امام * مر اثر را يا سببها را غلام

يا محبت در درون شعله زند * زفت گردد وز اثر فارغ كند

حاجتش نبود پى اعلام مهر * چون محبت نور خود زد بر سپهر

هست تفصيلات تا گردد تمام * اين سخن ليكن بجو تو و السلام

گر چه شد معنى در اين صورت پديد * صورت از معنى قريب است و بعيد

در دلالت همچو آب‌اند و درخت * چون به ماهيت روى دورند سخت

ترك ماهيات و خاصيات گو * شرح كن احوال آن دو ماهرو