عقلگرايى در تفاسير قرن چهاردهم ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٦

روش مفسر الميزان در تفسير داستان‌ها

همهء جهان را فراگرفت . « 1 »

در بيان داستان اصحاب كهف نيز شاهد تحليلى عقلى از جزء جزء آن هستيم .

در ابتداى داستان ، علامه وجه تسميهء اين گروه را به اصحاب كهف و رقيم توضيح داده ، نظريات مختلف را در اين باره طرح مىكند . از جملهء آن نظريات اين كه « بعضى گفته‌اند : اصحاب رقيم ، مردمى غير اصحاب كهف بوده‌اند و داستانشان غير داستان ايشان است و خداى تعالى آنان را با اصحاب كهف ذكر كرده است ، ولى وقتى تفصيل داستان اصحاب كهف را فرموده ، از آنان ذكرى به ميان نياورده است . براى داستان اصحاب رقيم روايتى هم نقل كرده‌اند . . . » . علامه اين قول را بسيار بعيد مىشمارد و براى اين سخن خود به مبناى عقلى استناد مىنمايد :

زيرا خداى تعالى در كلام فصيح و بليغش هرگز به داستان دو طايفه از مردم اشاره نمىكند ، مگر آن كه تفصيل هر دو را بيان مىكند ، نه اين كه اسم هر دو را ببرد و تنها به داستان يكى پرداخته ، ديگرى را مسكوت بگذارد و نه اجمالا و نه تفصيلا آن را بيان نكند . « 2 »

ايشان در بيان موقعيت اين افراد در جامعه به تحليل آيات پرداخته ، مىنويسد :

در كلام با همهء اختصارش قيودى هست كه از تفصيل نهضت آنان و جزئيات آن در ابتدا خبر مىدهد ؛ مثلا از قيد « رَبَطْنا عَلى قُلُوبِهِمْ » فهميده مىشود كه گفتار بعدىشان را كه گفتند : « رَبُّنا . . . » از مشركان پنهان نمىداشتند ، بلكه علنى در ميان آنان مىگفتند ، در ظرفى مىگفتند كه دل شير در آن آب مىشد . . . و از قيد « إِذْ قامُوا فَقالُوا » استفاده مىشود كه اين عده از جوانان در ابتدا محفلى داشتند كه دستور به عبادت و پرستش بت‌ها از آن جا صادر مىشد ، و اعضاى آن محفل ايشان را مجبور به بت‌پرستى مىكردند . . . و حتى استفاده مىشود كه خداپرستان را شكنجه و آزار هم مىكردند . . . . « 3 »

در جاى ديگر هم در تحليل آيه مىنويسد :

و در جملهء « بِوَرِقِكُمْ هذِهِ » . . . اشعار دارد كه عنايت خاصى داشته‌اند بر اين كه بدان

( 1 ) . همان ، ص 264 - 270 ( بحث تفصيلى در اين باره ، در ص 373 - 375 همين تحقيق ) . ( 2 ) . همان ، ج 13 ، ص 245 و 246 . ( 3 ) . همان ، ص 252 .