عقلگرايى در تفاسير قرن چهاردهم ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٨

جن و ملائكه در بيان مفسران المنار

خداوند در آيهء سوم سورهء بقره ، كسانى را كه با قرآن هدايت مىيابند ، متقين دانسته و در وصف آنان آورده است : « الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ » « 1 » و عبد ه آن را باور داشتن به خداوند ، ملائكه و جهان آخرت تفسير كرده است . « 2 » او در تفسير آيهء 177 سورهء بقره « 3 » پايه‌هاى ايمان را ايمان به خدا ، روز جزا ، ملائكه و كتاب‌هاى پيامبران دانسته و افزوده است كه ايمان به ملائكه مبناى ايمان به وحى است ؛ زيرا آن چه موضوع دين قرار مىگيرد ، از طريق ملائكهء وحى بر انبيا نازل مىشود و از طريق آنها است كه كتاب به پيامبران داده مىشود . انكار ملائكه ، انكار وحى ، نبوت و ارواح ، و در نتيجه ، انكار جهان آخرت است . « 4 » همو در تفسير آيهء 285 سورهء بقره « 5 » به لزوم ايمان به ملائكه اشاره مىكند . و در تفسير آيهء 36 سورهء نساء « 6 » ايمان به ملائكه را يكى از اركان پنج‌گانهء ايمان ، در كنار ايمان به خداوند به شمار مىآورد . « 7 »

عبد ه ملائكه را مخلوقاتى از عالم غيب دانسته ، از بحث درباره حقيقت آنها پرهيز مىكند . « 8 » پرس و جو از ذات و صفات آنها و چگونگى اعمالشان را امرى مىداند كه خداوند ، در دينش به آن رخصت نداده است . « 9 » تفسير داستان خلقت و گفتگوى ملائكه با خداوند در اين باره ، مشتمل بر مفصل‌ترين بحث دربارهء اين موضوع است .

از نظر او تنها وحى « 10 » و نص قطعى از معصوم است « 11 » كه مىتواند مستند ما براى سخن گفتن از اين مخلوقات باشد . ما در بحث از آنها به همان مقدارى كه خداوند ما را از آنها آگاه ساخته ، بسنده مىكنيم و بر آن چيزى نمىافزاييم . « 12 »

( 1 ) . كسانى كه به غيب ايمان مىآورند . ( 2 ) . المنار ، ج 1 ، ص 127 و 128 . ( 3 ) . وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ . . . . ( 4 ) . المنار ، ج 2 ، ص 113 . ( 5 ) . . . . وَ الْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ . . . ( 6 ) . . . . وَ مَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِيداً . ( 7 ) . المنار ، ج 5 ، ص 459 و 460 . ( 8 ) . همان ، ج 1 ، ص 265 - 267 ؛ ج 2 ، ص 113 . ( 9 ) . همان ، ج 3 ، ص 144 . ( 10 ) . همان ، ج 1 ، ص 259 . ( 11 ) . همان ، ص 265 . ( 12 ) . همان ، ص 266 و 267 .