عقلگرايى در تفاسير قرن چهاردهم ( فارسى ) — الصفحة ١٩٨
بهره‌گيرى از يافته‌هاى علم تجربى در تفسير
در قسم اول ، علم و يقينى است كه از استدلالات عقلى يا حس سرچشمه مىگيرد . « 1 »
و آن را چراغى روشن مىخواند :
درست است كه علوم طبيعى چراغى است روشن كه بخشى از مجهولات را از تاريكى در آورده و براى انسان معلوم مىسازد .
اما كارايى آن را نيز تعيين مىكند و از محدوديت علم غفلت نمىورزد :
ولى چراغى است كه براى دفع هر تاريكى سودى نمىبخشد . . . علومى كه از طبيعت بحث مىكند اصلا از مسائل ماوراء الطبيعه و مطالب معنوى و روحى بيگانه بوده و توانايى بررسى اين گونه مقاصدى را كه انسان در فطرت خدادادى خود ، خواستار كشف آنها است ، ندارد . « 2 »
علامه معتقد است كه قرآن به علم دعوت كرده است و از اين نظر ، در بين تمام اديان ممتاز است . « 3 » قرآن در اين دعوت خود ، گاه راه اجمال و گاه تفصيل را پيموده است . « 4 »
بهره‌گيرى از يافته‌هاى علم تجربى در تفسير
بهره‌گيرى از يافته‌هاى علم تجربى در تفسير
علامه طباطبائى در مواردى كه يافته‌هاى علم با ظاهر آيات قرآن هماهنگ است ، در تبيين مراد و مفهوم آيه ، از مطالب علمى مدد مىگيرد كه از آن جمله ، موارد ذيل را مىتوان ذكر كرد :
در تفسير آيهء « . . . إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . . . » « 5 » به يافته‌هاى علمى دربارهء اجرام گوناگون آسمانى اشاره مىكند . « 6 »
در تفسير آيهء « وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً » « 7 » در تبيين مفهوم كلمات نور و سراج ، كه در وصف ماه و خورشيد به كار رفته است ، به اين حقيقت علمى اشاره
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 421 . ( 2 ) . محمد حسين طباطبائى ، وحى و قرآن ، ص 88 . ( 3 ) . الميزان ، ج 3 ، ص 59 . ( 4 ) . همان ، ص 57 . ( 5 ) . . . . همانا در آفرينش آسمان‌ها و زمين . . . . سورهء بقره ، آيهء 164 . ( 6 ) . الميزان ، ج 1 ، ص 396 . ( 7 ) . و در آنها ( آسمان‌ها ) ماه را نورى و خورشيد را چراغى قرار داد . سورهء نوح ، آيهء 16 .