عقلگرايى در تفاسير قرن چهاردهم ( فارسى ) — الصفحة ١٦٢
تفسير آيات علمى
و چگونگى پديد آمدن زمين . « 1 » اما مىافزايد كه البته اين سخن بدان معنا نيست كه اصلا نبايد از يافته‌هاى علمى ، چه نظريه و چه حقيقت ، در تفسير بهره گرفت ، « 2 » بلكه ما بايد همواره در آن چه علم از نشانه‌هاى خداوند در آفاق و انفس كشف مىكند ، تدبر نماييم تا گسترهء مدلولات قرآنى را در ذهنيت خود توسعه بخشيم . « 2 »
تفسير آيات علمى
تفسير آيات علمى
مفسر فى ظلال القرآن ، اصول خود را براى تفسير آيات قرآن ، كه از طبيعت سخن گفته‌اند ، ارائه داد . اكنون ببينيم در عمل ، چه روشى را براى تفسير اين آيات پيش مىگيرد ؟
در پاره‌اى موارد بىآن كه توضيحى علمى يا غير آن براى آيات ارائه دهد ، از آن مىگذرد . در تفسير آيهء « وَ هُوَ الَّذِي مَدَّ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ فِيها رَواسِيَ وَ أَنْهاراً وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ جَعَلَ فِيها زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ . . . » « 4 » هيچ سخنى در بيان « مد ارض » و « جعل رواسى و انهار » نمىگويد و تنها به مسئلهء زوجيت مىپردازد . « 5 » در تفسير آيات 7 سورهء ق « 6 » و 19 سورهء حجر « 7 » نيز ، كه مضمونى مشابه دارند ، به همين سان مىگذرد .
در تفسير آيهء « إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ » « 8 » تبيين نمىكند كه آيت بودن آفرينش زمين و آسمان‌ها و اختلاف شب و روز ، چگونه است . و تنها مىگويد كه اين هستى به خودى خود ، كتاب گشوده‌اى است كه دلايل ايمان و نشانه‌هاى آن را در بر دارد و از وراى آن حكمتى نمودار است و مىرساند كه در پى اين دنيا ، آخرت و حساب و جزايى وجود دارد . « 9 » آيهء 8 سورهء روم « 10 » نيز به
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 183 و 184 . ( 2 ) همان ، ج 1 ، ص 183 . ( 4 ) . او است كه زمين را بگسترد و در آن لنگرها ( كوه‌ها ) و جوىهايى قرار داد و در آن از هر نوع ميوه ، دو صنف ( دو تايى ) پديد آورد . سورهء رعد ، آيهء 3 . ( 5 ) . فى ظلال القرآن ، ج 4 ، ص 2045 و 2046 . ( 6 ) . همان ، ج 6 ، ص 3359 . ( 7 ) . همان ، ج 6 ، ص 3366 . ( 8 ) . همانا در آفرينش آسمان‌ها و زمين و از پس يكديگر آمدن شب و روز ، به تأكيد نشانه‌هايى براى خردمندان است . سورهء آل عمران ، آيهء 190 . ( 9 ) . فى ظلال القرآن ، ج 1 ، ص 543 . ( 10 ) . همان ، ج 5 ، ص 2759 .