عقلگرايى در تفاسير قرن چهاردهم ( فارسى ) — الصفحة ١٢٦
برداشت‌هاى تفسيرى و مسئلهء ناسازگارى با علم
« وَ أَنْبَتْنا فِيها مِنْ كُلِّ شَيْءٍ مَوْزُونٍ » « 1 » دربارهء اهميت وزن داشتن اشيا . « 2 »
در مواردى نيز پس از توضيحى كوتاه ، تفصيل آن را به كتاب‌هاى علمى ارجاع مىدهند ؛ براى مثال مىتوان موارد زير را نام برد : در تفسير آيهء « هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ » « 3 » براى مزيد اطلاع دربارهء نحوهء خلقت آسمان و زمين و ترتيب آن ، « 4 » در تفسير آيهء « إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ . . . » « 5 » در توضيح علت ذكر مسئلهء پيدايش شب و روز پس از اشاره به خلقت آسمان و زمين ، « 6 » و در تفسير آيهء « وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها » « 7 » براى توضيح بيش‌تر دربارهء نحوهء تغذيهء حيوانات گوناگون . « 8 »
آن چه در اين بخش آورديم ، نمونه‌اى بود از روشى كه مفسران المنار در تفسير آيات علمى قرآن پيش گرفته‌اند . نكتهء مهم در اين باره ، اين است كه در اين گونه موارد ، آنان به صحت و مسلّم بودن مطالب علمىيى كه به كمك آن به تبيين آيات پرداخته‌اند ، اعتقاد داشته و آنها را براى تفسير وحى ، صلاحيت‌دار تلقى كرده‌اند ؛ اما اين كه آيا نظر آنان دربارهء مطالب علمى ، صائب بوده « 9 » يا اصلا از صلاحيت قضاوت در اين مقام برخوردار بوده‌اند يا خير ، مطلب ديگرى است كه از بحث ما خارج است .
برداشت‌هاى تفسيرى و مسئلهء ناسازگارى با علم
برداشت‌هاى تفسيرى و مسئلهء ناسازگارى با علم
قرآن در برخى آياتش ، از جهان طبيعت به گونه‌اى سخن رانده است كه با يافته‌هاى
( 1 ) . و در آن ، از هر چيزى به اندازه و سنجيده رويانديم . سورهء حجر ، آيهء 18 . ( 2 ) . المنار ، ج 1 ، ص 211 . ( 3 ) . او كسى است كه هر آن چه در زمين است را براى شما آفريد ، آن‌گاه به آسمان رو كرد و آن را هفت آسمان راست نمود . سورهء بقره ، آيهء 29 . ( 4 ) . المنار ، ج 1 ، ص 245 . ( 5 ) . همانا در آفرينش آسمان‌ها و زمين و از پى يكديگر آمدن شب و روز . . . سورهء بقره ، آيهء 164 . ( 6 ) . المنار ، ج 2 ، ص 58 . ( 7 ) . و هيچ جنبنده‌اى در زمين وجود ندارد مگر آن كه رزق او بر خداوند است . سورهء هود ، آيهء 6 . ( 8 ) . المنار ، ج 12 ، ص 13 . ( 9 ) . مثلا در تفسير آيهء 38 انعام از وجود آب و گياه و انواع موجودات زنده در مريخ به عنوان يك مطلب علمى سخن مىگويند ( المنار ، ج 7 ، ص 392 ) . و يا در تفسير آيهء 59 سورهء انعام مطالبى را دربارهء علت پسر يا دختر شدن جنين نقل مىكند كه كاملا اشتباه است . ( المنار ، ج 7 ، ص 464 - 466 ) .