عقلگرايى در تفاسير قرن چهاردهم ( فارسى ) — الصفحة ١٢٥

بهره‌گيرى از يافته‌هاى علم تجربى در تفسير قرآن

كلمهء « بناء » ، در آيهء « الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً وَ السَّماءَ بِناءً » « 1 » مسئلهء جاذبه را مطرح مىكنند . « 2 »

هم ايشان مراد از « ما فوق بعوضة » را در آيهء « إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها » « 3 » را ميكروب « 4 » و مراد از « ضياء » را در آيهء « هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً » « 5 » نورهاى هفت‌گانهء طيف نور سفيد معرفى مىكنند . « 6 »

و در پاره‌اى موارد ، به اختصار از كنار آيات علمى قرآن مىگذرند ؛ از جمله ، در تفسير آيهء « وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذىً » « 7 » دربارهء وجه « أذى » بودن حيض ، « 8 » در تفسير آيهء « تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ تُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ تُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ تُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ » « 9 » دربارهء ايلاج شب و روز و اخراج حى و ميت ، « 10 » در تفسير آيهء « إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ » « 11 » دربارهء آيات آسمان‌ها و زمين و اختلاف شب و روز ، « 12 » در تفسير آيهء « إِنَّ اللَّهَ فالِقُ الْحَبِّ وَ النَّوى » « 13 » و « 14 » ، در تفسير آيهء « . . . إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ » « 15 » و « 16 » و در تفسير آيهء

( 1 ) . كسى كه زمين را براى شما بسترى و آسمان را ساختمانى قرار داد . سورهء بقره ، آيهء 21 . ( 2 ) . المنار ، ج 1 ، ص 187 و 188 . ( 3 ) . به درستى كه خداوند از اين كه به پشه‌اى يا برتر از آن مثلى بزند ، پروا ندارد ، سورهء بقره ، آيهء 26 . ( 4 ) . المنار ، ج 1 ، ص 237 . ( 5 ) . او كسى است كه خورشيد را نورانى قرار داده است . سورهء يونس ، آيهء 5 . ( 6 ) . المنار ، ج 11 ، ص 302 . ( 7 ) . از تو دربارهء خون حيض مىپرسند . ( در جواب ) بگو آن ( چيز ناخوشايند ) آزار ( رسانى ) است . . . سورهء بقره ، آيهء 222 . ( 8 ) . المنار ، ج 2 ، ص 359 و 360 . ( 9 ) . شب را در روز داخل مىكند و روز را در شب داخل مىكند و زنده را از مرده خارج مىكند و مرده را از زنده خارج مىكند . سورهء آل عمران ، آيهء 26 و 27 . ( 10 ) . المنار ، ج 3 ، ص 274 و 275 . ( 11 ) . به درستى كه در آفرينش آسمان‌ها و زمين و از پس يكديگر آمدن شب و روز ، نشانه‌هايى براى صاحبان خرد وجود دارد . سورهء آل عمران ، آيهء 190 . ( 12 ) . المنار ، ج 3 ، ص 298 . ( 13 ) . به درستى كه خداوند شكافنده هسته‌ها و دانه‌ها است . سورهء انعام ، آيهء 95 . ( 14 ) . المنار ، ج 7 ، ص 630 . ( 15 ) . به درستى كه در از پس يكديگر آمدن شب و روز . . . . سورهء يونس ، آيهء 6 . ( 16 ) . المنار ، ج 11 ، ص 305 .