رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٦٩٩

صحيفهء ( بيست و پنجم ) مكتوب به يكى از خلّان يقينى [ سؤال از هدايت ]

دلالت دو فرد دارد : يكى نمودن راه ، دوم رسانيدن به مطلوب . و هدايت مسند به حضرت الهيّت است در كتاب كريم و سنّت قديم . و هريك از اين دو مىتواند بود .

آنچه به انبياء و به علماء منسوب بود هدايت به معنى اوّل باشد و بس .

امّا هدايت هادى على الإطلاق اگرچه ممّا لا يعدّ و لا يحصى است و از انحصار در مقدار خارج است ، و لكن على ما صرّح به العلماء على أربعة أقسام :

اوّل ، راه نمودن است به جذب منافع و دفع مضارّ ، به افاضهء مشاعر ظاهره و مدارك باطنه و قواى عقليّه . و هدى در كريمهء : « أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى » اشاره بدين است . نظم :

خدا چون‌كه جان و حياتت بداد * به رويت درى از هدايت گشاد

برى ره به چيزى كه خوش‌دارى آن * بپرهيز از ناملايم بدان

شناسى كه دشمن كدام است و دوست * فطوبى كه بشناسى از مغز پوست

دوم ، به راه آوردن است ، به نصب دلايل عقليّه فارق بين الحقّ و الباطل و الهام براهين قطعيّه مميّز صلاح از فساد . و مراد از هدايت : « وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ » اين معنى است . نظم :

خرد ره به عُقبا نمايد تو را * كند امر بر شكر نَعما تو را

بدانى كه شاهى است اين ملك را * خدا ناخدايى است اين فلك را

دلايل به يارى ز منطق بسى * ز صغرى و كبرى به اكبر رسى

بدانى كه پروردگاريت هست * به قدرت نگهدار بالا و پست

به اخلاق نيكو شوى معترف * بيابى ازآن‌رو جهان صد شرف

سوم ، راهنمايى است به ارسال رسل و انزال كتب و اقامهء بيّنات و اظهار معجزات و كرامات . هدايت مذكوره در آيهء كريمهء : « وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى عَلَى الْهُدى » ايماء بر اين است . نظم :

كسى را كه دادند پيغمبرى * به معجز كند عقل را ياورى

رساند پيام الهى به روح * از آن روح را رو نمايد فتوح

به اعمال صالح مُحلّى شود * بود عال شرعش اعلى شود

به نور على نور افتد به راه * رود زان ره آن تا به درگاه شاه