رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٦٤٥

صحيفهء ( نهم ) به بعض اخوان طلبه

علّمنى حرفا فقد صيّرنى عبدا » كلام امام همام تمام است . فرد :

با ادب باش تا بزرگ شوى * كه بزرگى نتيجهء ادب است

و رفيق شفيق و شريك وثيق زيرك بايد به دست آورد ، و از انباز بىپاك و كودن و فتّان گريزان و ترسان بايد بود . كه گفته‌اند :

فاعتبروا الأرض بأسمائها * و اعتبروا الصّاحب بالصّاحب

و الصّحبة تؤثّر ، و هذا من غاية قابليّة الإنسان و نهاية استعداده . و در مطالعه و مذاكره جهد بليع بايد داشت ، و مروّت و انصاف از دست نبايد گذاشت ، و از جدل و لجاج و حسد بر اقران و امثال و هرزه‌گويى و هرزه‌گردى احتراز و اجتناب بايد نمود .

و كتب و رسائل و اوراق مسائل علمى را با احترام محافظت بايد كرد ، و از تصنيفات متقدمين متن مبسوط متين بايد خواند ، كه « عليكم بالعتيق ، و إيّاكم و المحدثات ، و عليكم بالمتون » كلام قوم است و اختيار قوم خاص و كتاب مخصوص به مشورت استاد بايد كرد ، و بر حواشى آن حاشيه نبايد نوشت ، كه اگر بماند ندامت كنند و اگر نماند دشنام برد ، و نفهميده از درس نبايد گذشت ، و در تكرار آن در اوّل شب و آخر آن ساعى بايد بود كه : « من أسهر نفسه باللّيالى فقد فرّح قلبه بالنّهار » كلام اكابر است .

و كم‌خورى و كم‌خوابى عادت بايد كرد تا كدورت زائل شود ، و از على بن الحسين ، عليه السلام ، است . عربيّه :

به قدر الكدّ تكتسب المعالى * و من طلب العلى سهر اللّيالى

نروم العلم به غير كدّ * فضاع العمر فى طلب المحال

و مع ذلك اولى و انسب آن است كه به ولايت غربت رود و در مدرسه مقام گيرد ، كه در خانه و ديار خود ترك تنعّم دشوار است و رجوع به مايدهء غيبى و خان معنوى « الجوع طعام اللّه فى أرضه » كمتر صورت بندد ، و عزلت از صحبت اقارب و معارف ميسّر نگردد ، و در راه طلب هر ذلّتى كه پيش آيد منّت بايد داشت و علّت زلّت نيابد ساخت ، و ثابت‌قدم بايد بود ، كما قيل : « العلم عزّ لا ذلّ فيه و لا يحصل إلّا بذلّ لا عزّ فيه » .

مؤيّد مسموع و مقوّى اين مجموع آنچه از شاه ولايت ، عليه السلام ، منقول است عربيّة :