رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٩

مقصد سوّم در بيان آداب و شرائط ذكر

گفتا بدن ز فضلهء آمال ممتلى است * سوء المزاج هضم اثر كرده در قوى

بىشك بود مولّد تب‌لرزهء نياز * تا مهتضم غذاى امل بر سر غذا

مقصود از اين ميانه اگر صحّت دل است * اوّل قدم ز اكل فضول است احتما

اى دل به عون مُسهِل سقمونياى صبر * وقت است اگر به تنقيه كوشى ز امتلا

مضمون حديث است كه : « معده خانهء آفتهاى صورى و معنوى است ، و احتماء سر همهء دواهاى ظاهرى و باطنى است » . بخور به اشتها و دست بكش با اشتها تا از آفات جسمانى و روحانى سلامت مانى .

( 3 ) سهر كه به معنى بيدارى است ، در اين راه بسيار در كار است ، و فوائد آن بيشمار است . و در خبر است كه : همه چشمها روز قيامت گريان باشند مگر چشمى كه در راه خدا بيدارى كشيده باشد .

عاشقى اى جان من بايد ز شمع آموختن * روز تا شب مردن و شب تا سحرگه سوختن

چون خواب تعطيل وقت و تضييع عمر است ، از آن حذر بايد كرد ، خصوصا يك ساعت از شب مانده تا طلوع شمس ، كه زمان فيض و فتوح است .

خواب راحت شد از آن ديده كه ديدن دانست * رفت آسايش از آن دل كه طپيدن دانست

( 4 ) و عزلت ، كه اختيار خلوت و گوشه‌گيرى و كنج‌نشينى است ، گنجى است كه نقدينهء فتوحات و جواهر فيوضات آن را پايان و نهايت نيست ، و مضرّت صحبت با اهل دنيا از احاطهء عبارت خارج است . للشيخ المرحوم :

صحبت نيكانت ار نبود نصيب * بارى از همصحبتان بدبكيب

وارهان خود را از اين همصحبتان * جمله مهتابند و دين تو كتان

و شيخ ابن بابويه ، رحمة اللّه عليه ، در كتاب إكمال الدين و إتمام النعمة نسبت به اكثر انبياء مشهور از آدم تا خاتم اثبات غيبت و عزلت كرده است . و حضرت رسول ، صلّى اللّه عليه و آله ، قبل از بعثت بيشتر اوقات در كوه حراء معتزل و منزوى بوده است ( 273 ) ، و اكنون مردم به زيارت آن مكان شريف مىروند . للمولوى :

ز احمقان بگريز چون عيسى گريخت * صحبت احمق بسى خونها بريخت

و اكابر دين گفته‌اند كه : « العزّة عند الخالق في العزلة عن الخلائق ، و الاطّلاع