رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٠
مقصد اوّل در فضيلت ذكر و خاصيّت صورى و معنوى و فايدهء دنيوى و اخروى آن
همه برهد و پاك گردد و رستگار شود . از اين بشناس و بر اين قياس كن ثواب و خاصيّت و تأثير تكرار آن را ، لا سيّما بر سبيل دوم .
عجب كيميايى است اين كيميا * مس قلب را مىنمايد طلا
نكوتوتيايى است اين توتيا * كه چشم خرد را ببخشد جلا
و از روى تمثيل حسّى كلمهء طيّبهء توحيد به درخت خوشى ماند كه بيخ ريشه تا هفتمين زمين دوانيده و محكم كرده باشد و شاخهايش به آسمان كشيده و بالا رفته باشد و هميشه ميوه دهد .
چنان كه حق سبحانه تصريح كرده و گفت : « ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً » ، يعنى كه اصل اصول دين و طوباى فردوس صورت آن است ، « كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ » مثل درخت خرماست كه شيرين بار است كه مشابهت تمام به مؤمن دارد ، « أَصْلُها ثابِتٌ » در اراضى قلوب و ابدان سفليّه ، « وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ » در آسمانها عقول و ارواح علويّه ، « تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها » و هميشه پربار باشد به اذن پرورندهاش .
اوراق اين شجر عبادت و طاعت است و شكوفهاش مكاشفه و حكمت و ثمرهاش مشاهده و معرفت و بوى آن عشق و محبّت و طعم آن ذوق و شوق و رنگ آن كمال و حال .
و از ارتفاع درجه و علوّ مرتبهء ذكر است كه حضرت الهيّت ، تعالى ذكره ، مىفرمايد كه « فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ » ، يعنى شما بايد كه مرا ياد كنيد تا من شما را ياد كنم ، كه : « إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ » ، يعنى نماز كه فاضلترين اعمال حسّى است ، بتحقيق كه باز مىدارد آدمى را از بديها و ناشايستيها ، و هرآينه ذكر حق ، جلّ و على ، بزرگتر و برتر از آن است در هر باب .
و باوجود ورود : « الصّلاة معراج المؤمن » ، و با تحقيق « المصلّى يناجى ربّه ( 255 ) ، و با صحّت سند ، « الصّلاة عمود الدّين » ، و با ثبوت « قرّة عينى فى الصّلاة » ، بنگر ذكر حقّ كه فاضلتر از صلاة است مرتبه و درجه چه مقدار خوانده بود .
و در اثبات فضيلت و خاصيّت ذكر همين آيت كفايت بود كه : « الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » ( رعد ، 28 ) .
و در حديث قدسى است كه « أنا جليس من ذكرنى و أنيسه » ، يعنى : من كه خداوند عالمم ، مونس و انيس و محدّث و جليس و معلّم و همنشين آن كسم كه مرا ياد كند .