رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٦

( مقدّمه ) ( فضيلت ذكر حق‌تعالى و شرائط تأثير و خاصيّت مداومت آن )

و اعلى و ارفع از اين مرتبه كسى است كه خود را در آتش انداخته و به همگى در آن متلاشى و ناياب گشته و علم بر آن حاصل نموده . و نظير اين مرتبه در معرفت اهالى شهود و اصحاب فنا است كه وجود و همى ايشان در نور هستى حقيقى محو و مضمحل گشته است ، و برترين و بلندترين مراتب معرفت اين مرتبه است » .

اميد كه اللّه سبحانه همهء ما را توفيق وصول به اين مرتبه كرامت فرمايد و به صفت حصول آن به‌آسانى موصوف سازد به وجود پرجودش . للحكيم الغزنوى :

كى بود ما ز ما جدا مانده * من و تو رفته و خدا مانده

مراد اهل تحقيق از شيخ كامل و پير و اصل چنين كسى است كه در اين مقام بود .

بدانكه علم حاصل در مرتبهء اوّل تقليدى است و ثانى علم اليقين و ثالث عين اليقين و رابع حق اليقين . و هريك از اين اصناف اربعه كه مذكور شد مناسب مرتبهء خود از تفسير و تأويل قرآن تمتّع دارند . ( 251 ) .

و لهذا در كتاب جامع الأخبار ، از مظهر انوار خفى و جلى ، امام حسين بن على ، سلام اللّه عليهما ، مروى است كه : « فرقان مجيد مشتمل است بر چهار چيز ، عبارت و اشارت و لطائف و حقايق . عبارت بهرهء عوام است ، و اشارت خاصّهء خواصّ ، و لطائف مخصوص اولياء ، و حقايق از آن انبياء ، عليهم التحيّة و الثناء . و ظاهر قرآن از خوبى تعجّب آورد و باطنش نهايت و پايان ندارد » .

و زين العابدين شيخ زين الدّين ، نوّر اللّه مرقده ، در كتاب آداب المتعلمين و منيةالمريدش مىگويد كه : از اخبار مشهوره است اين روايت كه : « قرآن را تفسيرى است و تأويلى و حقايقى و دقايقى و ظاهرى و باطنى و حدّى و مطلعى . ذلك فضل اللّه يؤتيه من يشاء و اللّه ذو الفضل العظيم .

و از يكى از اهل تحقيق منقول است كه باطن انسان و معنى قرآن توأمانند و وجود انسان كامل كلامى است ناطق . و هيجده هزار عالم شرحى است مطوّل و مفصّل بر متن مختصر و مجمل حقيقت آدم ، و نسبت آدم به عالم نسبت دل است به تن .

تو مغز عالمى زان در ميانى * نكو بنگر كه تو جان جهانى

و خلاف است در اينكه انسان فاضل‌تر است يا ملك ، حكما ملك را فاضل‌تر مىدانند و