رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٤١٣
قطب دوّم در بيان مراتب ارواح بشرى نورانى كه معرفت مثال‌هاى قرآنى به شناختن آن موقوف بود
معنى مشهود باطن مىگردد و پس از آن پرتو به روح خيالى مىاندازد ، پس منطبع و منتقش مىگردد لوح خيال به صورت مناسب آن معنى كه نمودگار آن باشد و از آن محاكات كند .
و اين نوع و نمط از وحى در بيدارى و سنت محتاج به تأويل بود ، چنان كه مشهودات خواب محتاج به تعبير باشد و نسبت آنچه از آن در خواب واقع مىشود به خواصّ نبوى نسبت واحد بود به چهل و شش . و حديث شريف « الرّؤيا الصّالحة جزء من ستّة و أربعين جزءا من النبوّة » ، بر آن مشعر بود و نسبت واقع از آن در بيدارى بدان خواصّ از اين اكثر و اعظم بود . و ظنّ من آن است كه نسبت آن بدان نسبت يكى بود به سه ، زيرا كه آنچه ما را منكشف شده است از خواصّ نبوى منحصر است شعب آن در سه جنس ، و اين يكى از آن سه جنس ( 207 ) باشد .
قطب دوّم در بيان مراتب ارواح بشرى نورانى كه معرفت مثال‌هاى قرآنى به شناختن آن موقوف بود
قطب دوّم در بيان مراتب ارواح بشرى نورانى كه معرفت مثال‌هاى قرآنى به شناختن آن موقوف بود
اوّل : آن روح حسّاس بود ، و او آن روح است كه پيش آيد و ملاقات كند واردات حواسّ پنجگانه را . و گويا كه او اصل روح حيوانى و مبدأ اوست ، زيرا كه حيوان به واسطهء آن حيوان گردد ، و آن حاصل و ثابت باشد طفل شيرخواره و پروانه را .
دوم : روح خيالى بود ، و آن روح باشد كه فرا گيرد آنچه را كه حواس بر وى وارد آورد و حفظ كند و نگاه دارد آن را در نزد خود تا عرض كند بر روح عقلى كه بر وى فائق بود در وقتى كه بدان حاجت افتد .
و اين روح خيالى در صبىّ رضيع در بدايت نشو و نماى بهم نرسد . از اين است كه اگر مبالغه كند در آن چيزى را فراستاند ، چون از نظر غايب شود فراموش كند و منازعه نكند نفس وى با وى در سر آن ، مگر آنكه اندكى به حسب سنّ و سال بزرگ بود ، كه بعد از پنهان شدن از وى گريان و نالان طلب آن كند ، زيرا كه صورت آن چيز در خيال وى باقى باشد ، و محفوظ بود .
و اين معنى بتحقيق كه در بعضى از حيوانات دون بعضى گاهى يافت شود .