رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٨
سبحهء بيست و يكم در بيان علّت فطرت عالم و سبب خلقت آدم
ذو فنون دهر شوى و بگويى ، المولوى المثنوى :
مرحبا اى عشق خوش سوداى ما * اى طبيب جمله علّتهاى ما
اى دواى نخوت و ناموس ما * اى تو افلاطون و جالينوس ما
بايد كه شب و روز گريان و خندان و نعره‌زنان و وجدكنان ، بىصوت و صدا و بىجنب و جوشى صورى ، به معنى بجوشى و بخروشى و بنوشى و بپوشى و ببويى و بگويى ، بيت :
آه من العشق و حالاته * أحرق قلبى بحراراته
ما نظر العين إلى غيركم * أقسم باللّه و آياته
عشق و عاشق را قلم دركش تمام * تا همه معشوق ماند و السلام
اى مهجور بىعقل مغرور ، بحر مسجور و بيت معمور . سينهء سوزان و ديدهء گريان و دل بريان است ، چرا به دور مىروى ، شعر :
نار جحيمه طعن ايدر عشق او دينك حرارتى * عارف ايسنك كل اى كولكل ربود دقيق اشارتى
كعبه ايچينده كورمين اول منمى معاينه ( 63 ) * هيچ‌ايمش اوّل صفاسيز تك حج ايله زيارتى
كيم كه بو بحر كور مدى آب حيوانى بولمدى * طيب طاهر اولمدى يوقدر اونونك طهارتى
العشق حلاوة و سواه مرارة .
سرمايهء شادى جهان لذّت عشق است * آنان كه از اين مى نچشيدند چه دانند
عاشقان ديوانگانند و ديوانگان صادقان و صادقان سابقان و سابقان مقرّبان و مقرّبان معافان و آزادان ؛ نه كه ديوانه و عاق مرفوع القلم مىباشد .
تا به كى اعراب و اعلال و مجاز * سوز خواهم سوز با آن سوز و ساز
عاشقان را هر زمان سوز دلى است * برده ويران خراج و عشرتى است
از اين است كه شيخ فريد الدين عطار ، قدّس سرّه ، مىفرمايد :
كفر كافر را و دين ديندار را * ذرّه‌اى دردت دل عطّار را
عشق است كه در غايت و نهايت طالب را مطلوب كند و عاشق را معشوق سازد و مقيّد را مطلق و باطل را حق گرداند و ممكن را به واجب رساند .
يا من بدا جمالك فى كلّ ما بدا * بادا هزار جان مقدّس تو را فدا