رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٧

سبحهء بيست و يكم در بيان علّت فطرت عالم و سبب خلقت آدم

از نيستان تا مرا ببريده‌اند * از نفيرم مرد و زن ناليده‌اند

من به هر جمعيّتى نالان شدم * جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم

هركسى از ظنّ خود شد يار من * وز درون من نجست اسرار من

سرّ من از نالهء من دور نيست * ليك چشم و عقل را آن نور نيست

تن ز جان و جان ز تن مستور نيست * ليك كس در ديد جان دستور نيست

سينه خواهم شرحه‌شرحه از فراق * تا بگويم حال و درد اشتياق

با لب دمساز خود گر جفتمى * همچو نى من گفتنيها گفتمى

آتش است اين بانگ ناى و نيست باد * هركه اين آتش ندارد نيست باد

صوفيّه مىگويند كه : آب را چون در كوزه ريزى به هيئت آن كوزه نمايد ، و چون در كاسه كنى به شكل آن كاسه درآيد ، و آن زمان كه كوزه و كاسه بشكند همان آب بىصورت ساده بماند ؛ و عدد را كه به تعداد درآرى ، احد باشد كه بىحد معدود گردد ، و در هر مرتبه ( 62 ) اسمى و رسمى پيدا كند ، نه آنكه شىء ديگر غير از او به حيطهء وجود درآمده باشد .

علاج بصيرت خود كن ، به تهذيب سريرت و تحسين سيرت ، تا آنكه اين تمثيل با ملاحظهء تنزيه معقول و حالى شود تا آنچه دو مىبينى يكى بينى . للمحقق الطوسى ، قدّس سرّه ، شعر :

گر چشم يقين تو نه كج‌مج باشد * ترسا به كليسا رود و حج باشد

هر چيز جز او نمايد اندر نظرت * شكل دومين چشم احول باشد

گوش « و بى يسمع » كو و چشم « و بى يبصر » كجاست تا اين مقال مسموع و مرئىّ گردد و ظهور سلطان وحدت در مظاهر كثرت روشن‌تر از آفتاب عالمتاب روى نمايد ، « أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ » ، و علم عين ذات است و حضورى ، شعر [ تركى ] :

درياى محيط جوشه كلدى * كونيله مكان خروشه كلدى

هر ذرّه ده مهراولدى ظاهر * تبراغه سجود قلدى ظاهر

سرّ ازل اولدى آشكارا * عارف نيجه ايلسون مدارا

هىهى ، هاىوهوى بزن ، و دل از علاقهء تن بركن ، و سر در باديهء جنون نه ، تا